Không chỉ là di sản quý báu của dân tộc, y dược cổ truyền (YDCT) còn giữ vai trò quan trọng trong chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân.
Điều trị y dược cổ truyền cho bệnh nhân tại Bệnh viện Thuận Mỹ ITO Đồng Nai. Ảnh: Hạnh Dung
Với những lợi thế riêng có, Đồng Nai đang nỗ lực phát triển YDCT, kết hợp hài hòa giữa tinh hoa y học dân tộc và thành tựu y học hiện đại, mở ra hướng phát triển kinh tế từ dược liệu địa phương.
Mạng lưới y dược cổ truyền đồng bộ
Phó Giám đốc Sở Y tế Đồng Nai Nguyễn Văn Bình cho biết: Hệ thống khám, chữa bệnh bằng YDCT trên địa bàn thành phố khá toàn diện từ tuyến chuyên sâu đến y tế cơ sở. Trong số 44 bệnh viện, trung tâm y tế có 15 đơn vị đã thành lập khoa YDCT, 20 đơn vị có bộ phận YDCT.
Đáng chú ý, hệ thống công lập có 2 bệnh viện Y dược/ y học cổ truyền với quy mô 370 giường bệnh, được đầu tư nhiều trang thiết bị hiện đại phục vụ khám, điều trị và phục hồi chức năng.
Ở tuyến y tế cơ sở, 100% trạm y tế xã, phường đã triển khai khám, chữa bệnh bằng YDCT. Trong đó, 55 trạm y tế đã xây dựng vườn thuốc nam mẫu, vừa phục vụ chuyên môn vừa góp phần tuyên truyền, hướng dẫn người dân sử dụng các cây thuốc thông dụng trong chăm sóc sức khỏe ban đầu.
Song song với hệ thống công lập, lĩnh vực YDCT tư nhân cũng phát triển mạnh, góp phần mở rộng cơ hội tiếp cận dịch vụ khám, chữa bệnh cho người dân.
Một trong những điểm nổi bật của Đồng Nai là chủ trương kết hợp YDCT với y học hiện đại trong điều trị. Việc phối hợp giữa 2 phương pháp giúp nâng cao hiệu quả điều trị nhiều bệnh lý mạn tính, bệnh cơ xương khớp, phục hồi chức năng sau tai biến, chấn thương. Đồng thời giảm sử dụng thuốc, hạn chế tác dụng phụ và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
Bác sĩ chuyên khoa II Phùng Văn Thanh, Giám đốc Bệnh viện Y dược cổ truyền Đồng Nai cho hay: Bệnh viện đã được đầu tư, hỗ trợ nhiều trang thiết bị y tế hiện đại như: máy xét nghiệm sinh hóa, máy siêu âm 4D, máy xung kích, laser nội mạch. Từ đó có thể triển khai nhiều kỹ thuật mới trong điều trị bệnh. Đặc biệt, trong đại dịch Covid-19, bệnh viện đã triển khai nhiều bài thuốc YDCT mang lại hiệu quả cao, góp phần điều trị thành công cho nhiều bệnh nhân Covid-19 tại bệnh viện dã chiến.
Nguồn dược liệu phong phú
Không chỉ có hệ thống khám, chữa bệnh khá hoàn chỉnh, Đồng Nai còn sở hữu tiềm năng lớn về phát triển dược liệu. Theo đánh giá của Viện Dược liệu (Bộ Y tế), Đồng Nai có quỹ đất màu mỡ, khí hậu nhiệt đới gió mùa thuận lợi cho việc phát triển nhiều loại cây dược liệu có giá trị. Riêng tại Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai đã ghi nhận hơn 1,5 ngàn loài thực vật, trong đó có nhiều loài cây thuốc quý, đặc hữu và có giá trị kinh tế cao.
Phó Giám đốc Sở Y tế Nguyễn Văn Bình cho biết thêm: Kế hoạch về bảo tồn và phát triển dược liệu đến năm 2025, định hướng đến năm 2035 của UBND thành phố đã ban hành có nhiều mục tiêu cụ thể như: bảo tồn nguồn gen quý hiếm, phát triển vùng trồng dược liệu tập trung, xây dựng cơ sở dữ liệu truy xuất nguồn gốc, chủ động nguồn giống và phát triển các sản phẩm từ dược liệu.
Khi những lợi thế về nguồn dược liệu, các vườn thuốc nam, đội ngũ chuyên môn và công nghệ hiện đại được khai thác hiệu quả, YDCT không chỉ góp phần chăm sóc sức khỏe nhân dân mà còn tạo động lực phát triển kinh tế xanh, kinh tế dược liệu, xây dựng nền y tế hiện đại nhưng vẫn đậm bản sắc y học dân tộc.
Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND thành phố LÊ TRƯỜNG SƠN
Theo kế hoạch, Đồng Nai sẽ bảo tồn 18 loài cây thuốc đặc hữu, quý hiếm nằm trong Sách đỏ Việt Nam và Danh lục đỏ cây thuốc Việt Nam; đồng thời nghiên cứu xây dựng quy trình khai thác bền vững, nhân giống và trồng theo tiêu chuẩn GACP-WHO. Bên cạnh đó sẽ phát triển 15 loài cây dược liệu chủ lực tại 3 vùng sinh thái khác nhau. Nhiều loại cây có giá trị kinh tế cao như: bách bệnh, sa nhân, trà hoa vàng, lá khôi, xáo tam phân, sâm bố chính, trinh nữ hoàng cung, nhàu, kim ngân, mạch môn... sẽ được phát triển theo hướng trồng tập trung hoặc xen canh với cây công nghiệp, cây ăn trái.
Đây không chỉ là giải pháp bảo tồn nguồn tài nguyên thiên nhiên mà còn mở ra hướng phát triển kinh tế mới cho người dân nông thôn, góp phần đa dạng hóa cơ cấu cây trồng, nâng cao thu nhập và hình thành chuỗi giá trị từ nghiên cứu, nuôi trồng, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm.
Ngoài ra, đối với Dự án Vườn bảo tồn và phát triển cây thuốc quốc gia Đông Nam Bộ tại Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai, Sở Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục hướng dẫn đơn vị này rà soát, thực hiện các trình tự, thủ tục điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất, chuyển mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác đối với dự án.
Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND thành phố Lê Trường Sơn nhấn mạnh: Đồng Nai có lợi thế rất lớn về YDCT, đặc biệt là các vùng dược liệu. Với 2 Vườn quốc gia: Nam Cát Tiên và Bù Gia Mập, Đồng Nai có diện tích rừng trồng và kho dược liệu phong phú. Do đó, song hành với việc phát triển vùng nguyên liệu, các sở, ngành liên quan cần quan tâm hơn đến việc quản lý các cơ sở sơ chế, chế biến dược liệu trên địa bàn.
Xây dựng kế hoạch phát triển y dược cổ truyền
Mặc dù đạt nhiều kết quả tích cực, song công tác phát triển YDCT của Đồng Nai vẫn còn không ít khó khăn. Tỷ lệ khám chữa bệnh bằng YDCT hiện mới đạt 6% ở tuyến bệnh viện, 16% tại trung tâm y tế và 25% tại trạm y tế, thấp hơn mục tiêu đề ra. Ngoài ra, nhân lực chuyên sâu chưa đồng đều giữa các tuyến; nhiều trang thiết bị, cơ sở vật chất tại tuyến cơ sở còn thiếu; việc sử dụng thuốc cổ truyền trong khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế còn thấp.
Bác sĩ chuyên khoa II Lê Hữu Hòa, Giám đốc Bệnh viện Y học cổ truyền Bình Phước chia sẻ: Một số kỹ thuật mới, thuốc cổ truyền, chế phẩm dược liệu hoặc phương pháp điều trị YDCT hiệu quả nhưng chưa có trong danh mục thanh toán của BHYT khiến người bệnh phải tự chi trả hoặc bệnh viện không thể triển khai rộng rãi. Điều đó ảnh hưởng ít nhiều đến công tác thu dung người bệnh và phát triển chuyên môn YDCT. Do đó cần phải có sự đầu tư nhiều hơn nữa cho lĩnh vực YDCT và giải quyết những vướng mắc trong khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế. Có như vậy, lĩnh vực YDCT mới thực sự phát huy hết tiềm năng, hiệu quả trong khám, chữa bệnh.
Phó Chủ tịch UBND thành phố Lê Trường Sơn nhấn mạnh: Lãnh đạo Đảng, Nhà nước đặc biệt quan tâm đến lĩnh vực YDCT. Tại buổi làm việc với Bộ Y tế về công tác phát triển YDCT vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã yêu cầu phát huy mạnh mẽ vai trò của YDCT trong phòng bệnh, nâng cao thể trạng, phục hồi chức năng, chăm sóc người cao tuổi, điều trị bệnh mạn tính, chăm sóc sức khỏe tinh thần; đưa YDCT thực sự về với cộng đồng; chuẩn hóa các mô hình chăm sóc sức khỏe không dùng thuốc như: châm cứu, xoa bóp, bấm huyệt ngay tại xã, phường. Và “chìa khóa” để đưa YDCT về gần dân chính là việc tích hợp các dịch vụ kỹ thuật, bài thuốc cổ truyền chính thống vào các danh mục chi trả toàn diện của quỹ bảo hiểm y tế quốc gia. Khi người dân được bảo hiểm chi trả một cách công bằng, họ sẽ chủ động lựa chọn YDCT ngay từ cơ sở.
Để phát huy lợi thế của YDCT, Phó Chủ tịch UBND thành phố Lê Trường Sơn đề nghị Sở Y tế khẩn trương xây dựng kế hoạch phát triển YDCT trên địa bàn thành phố 6 tháng cuối năm 2026 và năm 2027. Đồng thời đặt ra mục tiêu, kế hoạch phát triển trong những giai đoạn tiếp theo. Yêu cầu đặt ra là nâng cao chất lượng đội ngũ nhân lực ngành YDCT, xây dựng cơ sở dữ liệu dược liệu; tăng cường liên kết giữa nhà quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và người dân để hình thành các chuỗi sản xuất dược liệu bền vững.
Hạnh Dung (Báo và PTTH Đồng Nai)