Thính giác là một trong năm giác quan cơ bản, giúp con người tiếp nhận âm thanh, giao tiếp và kết nối với thế giới xung quanh. Nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về phòng, chống mất thính lực và cải thiện chăm sóc thính giác trên khắp thế giới, Tổ chức Y tế Thế giới đã chọn ngày 03/03 hàng năm là Ngày Thính giác thế giới kể từ năm 2016.
Theo Tổ chức Y tế thế giới, hiện nay hơn 5% dân số thế giới tương đương khoảng 430 triệu người (trong đó có 34 triệu trẻ em) cần phục hồi chức năng để khắc phục tình trạng suy giảm thính lực gây tàn tật. Đáng chú ý, hơn 1 tỷ người trẻ tuổi đang có nguy cơ bị mất thính lực vĩnh viễn, có thể phòng tránh được, do thói quen nghe không an toàn. Ước tính đến năm 2050, hơn 700 triệu người hay cứ 10 người thì có 1 người sẽ bị suy giảm thính lực gây tàn tật.
Tiêm vắc xin giúp phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm như sởi, quai bị và rubella - những bệnh có thể gây suy giảm thính lực ở trẻ em.
Một số nguyên nhân chính gây suy giảm, mất thính lực có thể kể đến bao gồm tiếp xúc với tiếng ồn lớn trong thời gian dài; mắc các bệnh truyền nhiễm như sởi, quai bị, rubella và viêm màng não; tuổi tác (lão hóa ở người cao tuổi); thói quen sử dụng các chất kích thích như rượu, thuốc lá, thuốc lào; sử dụng các loại thuốc gây hại cho tai.
Ảnh hưởng của suy giảm thính lực
Suy giảm thính lực (SGTL) không chỉ là một vấn đề sức khỏe đơn thuần mà còn ảnh hưởng đến nhiều khía cạnh trong cuộc sống của mỗi người.
Trước hết là gây hạn chế về khả năng giao tiếp và lời nói. Ở trẻ em, mất thính lực có thể làm chậm phát triển ngôn ngữ, phát âm không rõ, vốn từ hạn chế và khó hình thành kỹ năng giao tiếp xã hội. Ở người lớn, việc không nghe rõ dẫn đến hiểu sai thông tin, giảm hiệu quả giao tiếp trong công việc và cuộc sống hàng ngày.
Bên cạnh đó, nhiều nghiên cứu cho thấy SGTL có liên quan đến suy giảm nhận thức và tăng nguy cơ sa sút trí tuệ. Khi não bộ phải “gồng mình” để xử lý âm thanh không rõ ràng, nguồn lực nhận thức dành cho ghi nhớ, tư duy và tập trung bị suy giảm.
Hơn nữa, khó khăn trong giao tiếp cũng khiến người bị SGTL dễ rơi vào tình trạng cô lập xã hội, tăng cảm giác cô đơn, mặc cảm hoặc bị kỳ thị, từ đó gia tăng nguy cơ căng thẳng và trầm cảm.
Đồng thời, SGTL làm hạn chế trong tiếp cận giáo dục và việc làm. Trẻ em khiếm thính nếu không được phát hiện và can thiệp sớm sẽ gặp khó khăn trong học tập, dẫn đến kết quả học tập thấp hơn và hạn chế cơ hội phát triển lâu dài. Ở người lớn, rào cản giao tiếp khiến họ khó tiếp cận việc làm phù hợp.
Nguy cơ tai nạn cũng gia tăng ở người SGTL. Người SGTL có thể không nghe rõ tiếng còi xe, chuông báo cháy hoặc các tín hiệu nguy hiểm khác, làm tăng nguy cơ tai nạn trong sinh hoạt hằng ngày.
Về mặt kinh tế – xã hội, SGTL làm giảm năng suất lao động do giảm hiệu quả giao tiếp, tăng nguy cơ tai nạn nghề nghiệp và hạn chế cơ hội thăng tiến. Chi phí cho thiết bị trợ thính, điều trị, phục hồi chức năng và chăm sóc lâu dài do bị SGTL cũng có thể tạo gánh nặng tài chính cho gia đình và hệ thống y tế.
Chủ động bảo vệ thính giác của bạn
SGTL tác động đến nhiều khía cạnh trong cuộc sống con người, từ sức khỏe, giao tiếp, nhận thức, tâm lý đến cơ hội giáo dục và kinh tế. Do đó, việc bảo vệ thính giác, phòng SGTL là vô cùng quan trọng. Ở trẻ em, gần 60% trường hợp mất thính lực là do các nguyên nhân có thể tránh được thông qua việc thực hiện các biện pháp y tế công cộng. Tương tự, hầu hết các nguyên nhân phổ biến gây SGTL ở người lớn, như tiếp xúc với tiếng ồn lớn, sử dụng thuốc gây hại cho tai… đều có thể phòng ngừa được.
Một số biện pháp giúp chủ động bảo vệ thính giác, phòng SGTL bao gồm:
Tiêm chủng: những bệnh có thể gây SGTL như sởi, quai bị, rubella đều có vắc xin phòng bệnh, vậy nên ngay từ khi còn nhỏ nên đưa trẻ đi tiêm phòng đầy đủ.
Bảo vệ tai khỏi tiếng ồn lớn: khi buộc phải tiếp xúc với tiếng ồn lớn, hãy sử dụng những phương tiện bảo hộ chẳng hạn như nút tai, cái bịt tai hoặc cả hai.
Thực hiện chăm sóc tai tốt: làm khô tai sau khi tắm; tránh bơi ở những nơi nước bẩn; không nên dùng tăm bông ngoáy thường xuyên, việc này có thể làm xước da ống tai, đẩy ráy tai vào sâu gây bít tắc và tăng nguy cơ thủng màng nhĩ.
Thực hành lối sống lành mạnh, tránh các chấn thương tai (đội mũ bảo hiểm khi đi xe máy, thắt dây an toàn khi ngồi trên ô tô…). Đồng thời, phát hiện sớm và điều trị kịp thời các bệnh lý về tai.
Những người có nguy cơ suy giảm, mất thính lực như công nhân, người cao tuổi,… nên kiểm tra thính lực thường xuyên.
ThS.BS Hồ Thị Hồng (CDC Đồng Nai)