Chương trình Tiêm chủng mở rộng (TCMR) là một trong những chương trình y tế công cộng hiệu quả và thành công ở Việt Nam. Đến nay chương trình TCMR đã đóng góp vào công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân và đạt được nhiều thành quả nổi bật.
Nhiều bệnh truyền nhiễm được thanh toán, khống chế
Chương trình TCMR bắt đầu được triển khai ở Việt Nam từ năm 1981 và mở rộng ra toàn quốc vào năm 1985, với mục tiêu ban đầu là cung cấp dịch vụ tiêm chủng miễn phí cho trẻ em dưới 1 tuổi, bảo vệ trẻ khỏi mắc 6 loại bệnh truyền nhiễm phổ biến và gây tử vong cao. Đến nay Chương trình TCMR đang cung cấp miễn phí các loại vắc xin phòng 11 bệnh truyền nhiễm phổ biến cho trẻ em và phụ nữ có thai, bao gồm vắc xin phòng bệnh viêm gan B, lao, bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, bệnh do Haemophilus influenzae týp B, sởi, rubella, viêm não Nhật Bản, tiêu chảy do vi rút Rota.
Tiêm vắc xin cho trẻ trong chương trình TCMR tại điểm trạm Gia Canh, Trạm Y tế Định Quán, tỉnh Đồng Nai.
Chính nhờ các vắc xin trong chương trình TCMR đã giúp giảm đáng kể tỷ lệ mắc và tử vong do các bệnh truyền nhiễm, đóng góp quan trọng vào thành quả thanh toán bệnh bại liệt vào năm 2000. Việt Nam không ghi nhận trường hợp bại liệt hoang dại và tiếp tục bảo vệ thành công thành quả thanh toán bệnh bại liệt kể từ năm 2000.
Chương trình TCMR cũng góp phần loại trừ uốn ván sơ sinh vào năm 2005. Đồng thời, khống chế số ca bệnh và tử vong do các bệnh truyền nhiễm khác trong chương trình TCMR như bạch hầu, ho gà, viêm não Nhật Bản, sởi.
Không chỉ tiêm chủng thường xuyên, các hoạt động tiêm chủng chiến dịch trong chương trình TCMR cũng đạt nhiều kết quả tốt. Điển hình là chiến dịch tiêm vắc xin phòng bệnh sởi triển khai vào cuối năm 2024 – đầu năm 2025 đáp ứng cảnh báo nguy cơ bùng phát dịch sởi tại Việt Nam của Tổ chức Y tế thế giới và thực tế diễn biến tình hình dịch bệnh tại các địa phương. Bộ Y tế đã tổ chức 04 đợt tiêm chiến dịch vắc xin phòng sởi, với đối tượng triển khai ban đầu là trẻ từ 01 - 10 tuổi và nhóm nguy cơ cao, sau đó mở rộng thêm đối tượng triển khai là trẻ từ đủ 06 - 09 tháng tuổi và trẻ từ 11 - 15 tuổi, các chiến dịch tiêm chủng đều đạt kết quả cao, trong đó tỷ lệ tiêm cho nhóm trẻ từ 1-10 tuổi đạt tỷ lệ trên 95%, tỷ lệ tiêm cho trẻ từ đủ 06 - 09 tháng tuổi đạt trên 90%. Đến nay, tình hình dịch bệnh sởi cơ bản đã được kiểm soát trên phạm vi toàn quốc với số mắc giảm liên tục, ở tất cả các nhóm tuổi từ tuần thứ 14 năm 2025.
Tại Đồng Nai, chương trình TCMR cũng đạt nhiều kết quả nổi bật. Theo báo cáo của CDC Đồng Nai, trong năm 2025 đơn vị đã tổ chức 11 lớp đào tạo, tập huấn về an toàn tiêm chủng và 15 đợt giám sát, hỗ trợ chuyên môn cho tuyến dưới, góp phần nâng cao chất lượng và đảm bảo an toàn trong tiêm chủng. Đồng thời, tỉnh cũng triển khai 4 đợt tiêm chiến dịch vắc xin phòng bệnh sởi từ tháng 9-2024 đến tháng 5-2025, đạt tỷ lệ bao phủ 96,6%, với hơn 203 nghìn đối tượng được tiêm. Công tác rà soát tiền sử tiêm chủng và tiêm bù cho trẻ mầm non, tiểu học được thực hiện trên diện rộng. Hệ thống mạng lưới tiêm chủng từ tỉnh đến xã được duy trì và kiện toàn, đảm bảo thông suốt trong công tác chỉ đạo và triển khai thực hiện chương trình TCMR.
Cũng theo CDC Đồng Nai, trong 11 tháng của năm 2025, tỷ lệ trẻ dưới 1 tuổi được tiêm chủng đầy đủ (gồm vắc xin lao, vắc xin 5 trong 1, vắc xin bại liệt và vắc xin sởi) toàn tỉnh đạt 88,5%, đảm bảo tiến độ kế hoạch đề ra; có 12/15 chỉ tiêu tiêm chủng đạt tiến độ.
Chung tay duy trì thành quả công tác tiêm chủng mở rộng
Bên cạnh những thuận lợi, thành tựu đã đạt được, công tác tiêm chủng mở rộng trên cả nước nói chung, tại Đồng Nai nói riêng vẫn còn nhiều khó khăn thách thức. Cụ thể:
Dịch bệnh vẫn luôn diễn biến phức tạp, khó lường ảnh hưởng tới công tác TCMR. Đại dịch COVID-19 vừa qua là một ví dụ điển hình, công tác tiêm chủng thường xuyên phải tạm dừng do giãn cách xã hội, nhiều hoạt động tiêm chủng bù, tiêm vét không thể triển khai theo kế hoạch, nhân lực y tế nhân lực tiêm chủng phải ưu tiên cho hoạt động chống dịch,…
Đồng Nai là tỉnh có nhiều khu công nghiệp, dân cư biến động mạnh và thường xuyên thay đổi nơi cư trú, gây khó khăn cho công tác quản lý đối tượng tiêm chủng. Bên cạnh đó, tỉnh còn có khu vực đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu vùng xa, nên việc rà soát, quản lý đối tượng và vận động trẻ tham gia tiêm chủng đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ của các ban, ngành và chính quyền địa phương. Ngoài ra, còn tồn tại một số khó khăn khác như một số Trạm y tế xã/phường còn thiếu nhân lực chuyên trách tiêm chủng, một số loại vắc xin cung ứng chưa ổn định và còn hạn chế trong cập nhật dữ liệu tiêm chủng.
Để tiếp tục duy trì thành quả công tác TCMR trong thời gian tới, cần sự chung tay của các ban, ngành, chính quyền địa phương trong việc rà soát, quản lý đối tượng tiêm chủng, tổ chức tiêm chủng thường xuyên; tiêm bù, tiêm vét các loại vắc xin chưa được tiêm đầy đủ.
Và quan trọng là cần sự chung tay hành động của người dân. Các bậc phụ huynh cần đưa trẻ đi tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch để bảo vệ sức khỏe của trẻ, vì vắc xin và tiêm chủng là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất giúp giảm tỷ lệ mắc bệnh và tỷ lệ tử vong do bệnh truyền nhiễm.
BS. Hồ Thị Hồng