Xạ trị được ví như “vũ khí” quan trọng giúp tiêu diệt tế bào ác tính và kiểm soát tiến triển bệnh ung thư, nhưng quá trình này thường để lại những “dư âm” không nhỏ về sức khỏe như mệt mỏi kéo dài, đau nhức và hạn chế vận động… Để cuộc chiến chống ung thư thực sự trọn vẹn, phục hồi chức năng sau xạ trị chính là bước tiếp theo giúp người bệnh sớm lấy lại sự cân bằng, phục hồi sức khỏe và nâng cao chất lượng sống.
Giai đoạn quan trọng phục hồi sức khỏe
Theo BS.CKII Trần Trung Kiên, Trưởng khoa Ung bướu Bệnh viện Đại học Y dược Shing Mark, đối với bệnh nhân ung thư sau khi kết thúc đợt xạ trị, cơ thể chưa hồi phục ngay lập tức. Tia xạ có thể gây ra hiện tượng xơ hóa mô (làm các mô trở nên cứng, kém đàn hồi) và tổn thương các mạch máu nhỏ. Nếu không có sự can thiệp thích hợp và kịp thời, các tổn thương này có thể sẽ dẫn đến cứng khớp, hạn chế vận động; đau, phù nề, đặc biệt là phù bạch huyết; yếu cơ, giảm sức bền; rối loạn nuốt, nói, hô hấp (ung thư vùng đầu cổ, phổi); mệt mỏi kéo dài, suy giảm thể lực,…).
Nếu bệnh nhân được phục hồi chức năng sẽ giúp giảm các tác dụng phụ này, hỗ trợ cơ thể thích nghi và phục hồi một cách an toàn.
Tập phục hồi chức năng cho một bệnh nhân tại Bệnh viện Đại học Y dược Shing Mark.
Cụ thể, giảm đau và cải thiện vận động, giúp làm mềm mô xơ, tăng độ linh hoạt của khớp, giảm đau và cứng sau xạ trị; phòng ngừa biến chứng lâu dài, khi can thiệp sớm giúp hạn chế teo cơ, co rút cơ, dính khớp và phù bạch huyết; phục hồi chức năng sinh hoạt, người bệnh có thể tự chăm sóc bản thân, đi lại, ăn uống, nói chuyện dễ dàng hơn; cải thiện tinh thần và chất lượng sống, vận động phù hợp giúp giảm mệt mỏi, lo âu, trầm cảm – những vấn đề thường gặp sau điều trị ung thư.
Trường hợp ông H.L. (54 tuổi, ngụ phường Tam Hiệp, tỉnh Đồng Nai) là một minh chứng. Sau xạ trị ung thư vòm họng, ông bị di chứng cứng cổ, đau, giảm vận động cổ, khớp thái dương hàm. Sau khi được tư vấn và kiên trì tập luyện tại khoa Y học cổ truyền – Phục hồi chức năng của bệnh viện, các nhóm cơ cổ bị yếu, xơ hóa đã dần ổn định, tầm vận động cổ cải thiện rõ rệt, bệnh nhân há miệng tốt…
“Sau thời gian xạ trị, cơ thể bệnh nhân thường phải đối mặt với nhiều thay đổi và đây là thời điểm then chốt để tái tạo năng lượng và phục hồi chức năng toàn thân. Nếu không được chăm sóc đúng cách, sức khỏe người bệnh có thể suy yếu, ảnh hưởng tới hiệu quả điều trị lâu dài. Chính vì vậy, phục hồi chức năng sau xạ trị là giai đoạn quan trọng giúp cơ thể lấy lại sự cân bằng, tăng sức đề kháng, cải thiện thể lực và ổn định tinh thần, đồng thời tạo động lực, niềm tin để bệnh nhân tiếp tục sống khỏe và ý nghĩa hơn” – bác sĩ Kiên cho biết thêm.
Thời điểm phục hồi chức năng sau xạ trị
Theo bác sĩ Kiên, tùy vào thể trạng và giai đoạn điều trị của bệnh nhân, các bác sĩ sẽ đưa ra chương trình phục hồi chức năng phù hợp.
Phục hồi chức năng sau xạ trị gồm: Vật lý trị liệu, bài tập vận động, kéo giãn, tăng sức cơ; liệu pháp kiểm soát phù bạch huyết; tập hô hấp cho bệnh nhân xạ trị phổi; tập nuốt, tập nói cho bệnh nhân ung thư đầu – cổ; hướng dẫn sinh hoạt và tập luyện tại nhà…
Thời điểm để bắt đầu điều trị liệu pháp vật lý trị liệu có thể bắt đầu sớm trong khi hoặc ngay sau khi xạ trị, nếu tình trạng cho phép. Tiếp tục trong suốt quá trình hồi phục, việc can thiệp đúng thời điểm giúp tăng hiệu quả điều trị và rút ngắn thời gian hồi phục.
“Người bệnh cần nhớ rằng sau xạ trị, việc điều trị vẫn chưa kết thúc. Phục hồi chức năng chính là bước nối dài của hành trình chữa bệnh và cần được bắt đầu càng sớm càng tốt, thậm chí ngay từ khi đang trong quá trình xạ trị (gọi là phục hồi chức năng phòng ngừa), giúp người bệnh sống khỏe hơn, chủ động hơn trong cuộc sống” – bác sĩ Kiên nhấn mạnh.
Sao Mai