Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tốt nhất cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Tuy nhiên, không ít bà mẹ băn khoăn khi con bú mẹ hoàn toàn, mẹ không thiếu sữa nhưng trẻ vẫn chậm tăng cân, hay quấy khóc. Theo các bác sĩ, một trong những nguyên nhân là nhiều người chưa biết rằng thành phần dinh dưỡng của sữa mẹ thay đổi theo từng giai đoạn trong cùng một cữ bú. Nếu trẻ chưa bú hết một cữ, trẻ có thể chưa nhận được đầy đủ dưỡng chất, đặc biệt là lượng chất béo và năng lượng ở sữa cuối.
Hiểu đúng về ba giai đoạn của một cữ bú
ThS.BSCKII Nguyễn Thị Ngọc Phương - Phó Trưởng khoa Phụ sản, Bệnh viện ĐK Đồng Nai cho biết, một cữ bú của trẻ được chia làm ba giai đoạn rõ rệt với những giá trị dinh dưỡng và đặc tính hoàn toàn khác nhau. Đầu tiên là giai đoạn sữa đầu bữa, hay còn gọi là sữa đầu cữ, xuất hiện trong khoảng vài phút đầu tiên khi trẻ bắt đầu mút vú. Dòng sữa này thường có màu trắng trong, chứa lượng nước dồi dào, đường lactose và các kháng thể quan trọng, đóng vai trò chủ đạo trong việc giúp bé giải khát, kích thích vị giác và đánh thức hệ tiêu hóa của trẻ bắt đầu khởi động.
Người mẹ nên cho trẻ bú hết một bên vú trước khi chuyển sang bên còn lại để trẻ nhận đầy đủ dưỡng chất trong mỗi cữ bú.
Tiếp ngay sau đó là giai đoạn sữa giữa bữa, lúc này dòng sữa có sự chuyển dịch về màu sắc sang trắng đục do lượng protein, vitamin và khoáng chất bắt đầu tăng lên đậm đặc hơn, trở thành nguồn dưỡng chất thiết yếu cấu thành các cơ quan và củng cố hệ miễn dịch cho trẻ.
Giai đoạn cuối cùng và cũng là giai đoạn quan trọng nhất cho cân nặng của trẻ chính là sữa cuối bữa. Dòng sữa tiết ra sau cùng này sở hữu độ đặc cao nhất, cực kỳ giàu năng lượng và có hàm lượng chất béo cao gấp nhiều lần so với lớp sữa đầu. Chính sữa cuối bữa là yếu tố cốt lõi quyết định giúp trẻ có cảm giác no lâu, dễ dàng đi vào giấc ngủ ngon và tăng trưởng cân nặng một cách đều đặn.
Tuy nhiên, do chưa có cái nhìn thấu đáo về cấu trúc của một cữ bú, nhiều bà mẹ đã vô tình áp dụng những phương pháp cho bú sai cách, trực tiếp tước đi cơ hội hấp thụ nguồn năng lượng quý giá từ sữa giữa và sữa cuối của con.
Nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn suốt 6 tháng qua, chị Nguyễn Minh Thư (26 tuổi, ngụ tại Phường Tam Hiệp, TP. Đồng Nai) vẫn chưa hết băn khoăn về cân nặng của con mình. Chị Thư chia sẻ, bé nhà chị thường xuyên quấy khóc, chỉ bú một lát là nhả ra nên chị luôn mang tâm lý lo sợ mình bị thiếu sữa hoặc sữa không đủ chất. Mỗi lần thấy con khóc, chị lại vội vàng đổi bên ngực liên tục vì nghĩ làm như vậy sữa mới kích thích về đều hai bên. Hệ quả là bé đi tiểu rất nhiều lần, nhanh đói và suốt một tháng liền bé tăng cân rất chậm. Chỉ đến khi được các bác sĩ chuyên khoa tư vấn, chị mới ngỡ ngàng nhận ra thói quen đổi bên quá nhanh đã vô tình khiến bé chỉ bú được lớp sữa đầu chứa nhiều nước mà hoàn toàn bỏ lỡ dòng sữa cuối giàu chất béo ở giai đoạn sau.
Nguyên tắc cho trẻ bú đúng cách để tối ưu hóa nguồn dưỡng chất
Từ những sai lầm phổ biến nêu trên, việc trang bị kiến thức và thực hành cho trẻ bú đúng cách theo đúng khuyến cáo y khoa là điều vô cùng cấp thiết nhằm đảm bảo đầy đủ dinh dưỡng cho sự phát triển tối ưu của trẻ. Để trẻ có thể bú cạn sữa và nhận được trọn vẹn giá trị dinh dưỡng của cả ba giai đoạn, các mẹ cần đặc biệt lưu ý đến kỹ thuật bế và cho ngậm bắt vú.
Khi cho con bú, người mẹ cần ngồi hoặc nằm ở tư thế thoải mái nhất, giữ cho đầu, vai và hông của bé nằm trên một đường thẳng, bụng bé áp sát vào bụng mẹ và mặt bé hướng trực diện vào bầu vú. Khi thấy bé há miệng rộng, mẹ cần nhanh chóng đưa bé vào vú để bé ngậm sâu không chỉ núm vú mà phải bao trọn phần lớn quầng vú, sao cho cằm bé chạm vào bầu vú và môi dưới lật hẳn ra ngoài. Khi ngậm bắt vú đúng kỹ thuật, người mẹ sẽ hoàn toàn không cảm thấy đau rát đầu vú và có thể nghe thấy tiếng con nuốt sữa đều đặn theo từng nhịp.
Bên cạnh tư thế, các mẹ nên duy trì việc cho con bú theo nhu cầu tự nhiên của cơ thể trẻ thay vì cứng nhắc ép buộc theo giờ giấc. Ngay khi phát hiện các dấu hiệu sớm như trẻ mút tay, quay đầu tìm kiếm hoặc há miệng, mẹ nên cho bé bú ngay chứ không cần chờ đến khi con khóc ngặt. Đặc biệt, một nguyên tắc vàng mang tính quyết định mà các chuyên gia y tế luôn nhấn mạnh là phải để bé bú hết hoàn toàn một bên vú rồi mới chuyển sang bên còn lại. Việc cho bú trọn vẹn một bên ngực giúp bảo tồn nguyên vẹn lượng sữa cuối chứa nhiều chất béo và năng lượng, vốn là chìa khóa cho sự phát triển thể chất và tăng cân của trẻ.
Sau khi kết thúc cữ bú đúng nghĩa, các mẹ có thể dễ dàng nhận biết dấu hiệu trẻ đã bú đủ thông qua việc bé tự động nhả bầu vú, nét mặt biểu hiện sự thư giãn, hai tay thả lỏng và nhanh chóng chìm vào giấc ngủ sâu, đi kèm với đó là tần suất đi tiểu nhiều lần trong ngày và các chỉ số cân nặng tăng lên đều đặn theo đúng biểu đồ phát triển tiêu chuẩn. Hiểu đúng và thực hành đúng về ba giai đoạn trong một cữ bú chính là bí quyết cốt lõi để hành trình nuôi con bằng sữa mẹ trở nên khoa học, hiệu quả, giúp trẻ có được bệ phóng thể chất vững chắc nhất ngay từ những tháng đầu đời.
Thiên Thanh