Nhiều sản phụ hiện nay vẫn truyền tai nhau các món ăn như móng giò, đu đủ xanh hay các loại nước lá, bài thuốc dân gian với hy vọng “gọi sữa” về cho con. Tuy nhiên, theo các chuyên gia dinh dưỡng, hiện chưa có bằng chứng khoa học khẳng định bất kỳ thực phẩm đơn lẻ nào có thể làm tăng tiết sữa. Muốn duy trì nguồn sữa ổn định cả về số lượng lẫn chất lượng, người mẹ cần có chế độ dinh dưỡng hợp lý, nghỉ ngơi đầy đủ và cho con bú đúng cách.
Đừng chạy theo những món ăn “lợi sữa”
Sau sinh, nỗi lo thiếu sữa khiến nhiều bà mẹ tìm đủ cách để “gọi sữa”. Từ móng giò, đu đủ xanh, cháo gạo lứt đến các loại nước lá hay bài thuốc dân gian được truyền miệng, không ít người sẵn sàng thử với mong muốn con có đủ sữa bú.
Chị Hồ Thị An (30 tuổi, ở phường Bình Phước) cho biết sau khi sinh, vì sợ thiếu sữa nên hầu như ai mách gì chị cũng làm theo. Ngoài việc ăn nhiều móng giò, đu đủ xanh, chị còn sử dụng một số loại lá và bài thuốc dân gian do người thân, bạn bè giới thiệu. “Ai chỉ gì tôi cũng thử vì chỉ mong con có đủ sữa bú” - chị An chia sẻ.
Theo ThS.BS Lê Thị Xuân, Khoa Dinh dưỡng, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) thành phố Đồng Nai, lo lắng thiếu sữa sau sinh là tâm lý phổ biến ở nhiều sản phụ. Tuy nhiên, thay vì tìm kiếm những món ăn được quảng cáo là “lợi sữa”, người mẹ cần hiểu rằng cơ thể chỉ cần bổ sung khoảng 500 kcal mỗi ngày so với nhu cầu bình thường để phục hồi sau sinh và đáp ứng quá trình tạo sữa. Chứ không phải ăn thật nhiều hay “ăn cho hai người”.
Bà mẹ nuôi con bằng sữa mẹ cần ăn đa dạng các loại thực phẩm để đảm bảo nguồn sữa cho con. Ảnh: vienyhocungdung.vn
“Điều quan trọng không phải ăn thật nhiều hay 'ăn cho hai người', mà là chất lượng bữa ăn. Một khẩu phần đầy đủ, cân đối và đa dạng các nhóm thực phẩm mới là nền tảng giúp duy trì nguồn sữa bền vững, thay vì lạm dụng một loại thực phẩm đơn lẻ hay các loại nước lá chưa qua kiểm chứng” - ThS.BS Xuân nói.
ThS.BS Xuân cho biết, để tối ưu hóa sức khỏe của mẹ và sự phát triển của trẻ, các bà mẹ đang cho con bú cần đảm bảo khẩu phần ăn đầy đủ bốn nhóm chất gồm: tinh bột (cơm, bún, phở, nui, bánh mì,…); đạm (thịt, cá, trứng, sữa, các loại đậu,..); chất béo (mỡ, dầu thực vật,..) và nhóm giàu vitamin, khoáng chất (rau, củ, quả, trái cây,..).
Bên cạnh đó, cân đối giữa các nhóm chất dinh dưỡng và đa dạng các nhóm thực phẩm, uống đủ nước, hạn chế rượu bia, nước chè đặc, cà phê và giảm ăn mặn, nhất là với sản phụ bị tăng huyết áp.
Theo các chuyên gia hiện chưa có bằng chứng khoa học chứng minh một món ăn hay thức uống riêng lẻ có thể làm tăng lượng sữa ở tất cả phụ nữ đang cho con bú. Việc ăn quá nhiều một loại thực phẩm như móng giò không giúp tăng sữa như mong đợi mà còn dễ gây mất cân đối dinh dưỡng, tăng nguy cơ thừa cân, béo phì. Ngược lại, kiêng khem quá mức cũng có thể khiến người mẹ thiếu sắt, canxi, vitamin và nhiều vi chất cần thiết.
Cho con bú đúng cách mới quyết định lượng sữa
Theo ThS.BS Lê Thị Xuân, nhiều bà mẹ cho rằng mình bị thiếu sữa khi thấy ngực không còn căng, hút sữa bằng máy được ít hoặc trẻ bú nhanh. Tuy nhiên, đây không phải là căn cứ để kết luận nguồn sữa đã giảm.
Lượng sữa mẹ được duy trì ổn định theo cơ chế “cung - cầu”. Nhu cầu bú của bé càng tăng và bú đúng kỹ thuật thì cơ thể mẹ càng nhận được tín hiệu để tiết sữa. Khi trẻ ngậm bắt vú đúng, động tác mút của bé sẽ truyền tín hiệu đến não bộ người mẹ, kích thích giải phóng hormone Oxytocin, tạo ra phản xạ xuống sữa, giúp các cơ quanh nang sữa co bóp đẩy sữa ra ngoài.
“Nhiều bà mẹ tập trung tìm các món ăn lợi sữa trong khi nguyên nhân thực sự lại là trẻ ngậm bắt vú chưa đúng, tư thế bú chưa phù hợp hoặc số lần bú chưa đủ. Chỉ cần điều chỉnh cách cho bú, lượng sữa có thể cải thiện đáng kể” – ThS.BS Xuân cho biết.
Theo các chuyên gia, cách chính xác nhất để đánh giá trẻ có bú đủ sữa hay không là theo dõi cân nặng và chiều dài theo biểu đồ tăng trưởng hằng tháng. Ngoài ra, cần chú ý trong những ngày đầu sau sinh, trẻ đi ngoài phân su màu xanh đen, đặc và dính. Khi bú mẹ hiệu quả, phân sẽ chuyển dần sang màu vàng nhạt, mềm hoặc lỏng và trẻ đi ngoài đều đặn. Nếu sau ngày thứ 4 trẻ vẫn còn đi ngoài phân su hoặc phân chưa chuyển sang màu vàng nhạt, cần nghĩ đến khả năng trẻ chưa nhận đủ sữa mẹ và nên được nhân viên y tế kiểm tra, tư vấn việc bú mẹ.
Muốn nhiều sữa, mẹ cần khỏe mạnh cả thể chất lẫn tinh thần
Bên cạnh chế độ dinh dưỡng hợp lý và cho con bú đúng cách, trạng thái tinh thần của người mẹ cũng ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình tiết sữa.
Theo ThS.BS Lê Thị Xuân, căng thẳng, thiếu ngủ hoặc áp lực kéo dài có thể làm giảm phản xạ xuống sữa. Vì vậy, sự chia sẻ của chồng và người thân trong việc chăm sóc em bé, việc nhà để người mẹ có thời gian nghỉ ngơi và giữ tinh thần thoải mái là rất quan trọng.
“Thay vì kỳ vọng vào các món ăn “lợi sữa”, người mẹ nên chú trọng chế độ dinh dưỡng hợp lý, nghỉ ngơi đầy đủ và giữ tinh thần thoải mái. Đây là những yếu tố quan trọng giúp duy trì nguồn sữa cho con” – ThS.BS Xuân nhấn mạnh.
Theo Bộ Y tế, trẻ nên được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời và tiếp tục duy trì sữa mẹ đến 24 tháng tuổi hoặc lâu hơn. Đây không chỉ là nguồn dinh dưỡng tối ưu, giúp tăng cường miễn dịch, hỗ trợ trẻ phát triển toàn diện, mà còn mang lại nhiều lợi ích sức khỏe cho người mẹ.
Thanh Quyết