Lao phổi là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn lao (Mycobacterium tuberculosis) gây ra. Đây là thể lao phổ biến nhất, chiếm khoảng 80-85% số trường hợp mắc lao và là nguồn lây chính trong cộng đồng. Bệnh có thể gây tử vong nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời, nhưng có thể phòng ngừa và điều trị khỏi.
.jpg)
Nhân viên Trạm Y tế phường Tam Hiệp cấp phát thuốc và hướng dẫn sử dụng cho bệnh nhân lao.
Theo Tổ chức Y tế thế giới, bệnh lao là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu do một tác nhân truyền nhiễm. Năm 2024, thế giới ước tính có khoảng 10,7 triệu người mắc lao và 1,23 triệu người tử vong do bệnh này. Việt Nam hiện nằm trong nhóm 30 quốc gia có gánh nặng bệnh lao và lao kháng đa thuốc cao nhất thế giới.
Triệu chứng cảnh báo bệnh lao phổi
Triệu chứng thường gặp của người bị bệnh lao phổi là ho kéo dài trên 2 tuần (ho khan, ho có đờm, ho ra máu), đây là triệu chứng nghi lao quan trọng nhất. Ngoài ra có thể gầy sút, kém ăn, mệt mỏi; sốt nhẹ về chiều; ra mồ hôi “trộm” ban đêm; đau ngực, đôi khi khó thở. Tỷ lệ hơn 90% những người có các triệu chứng trên là người bị mắc bệnh lao phổi. Do đó, khi xuất hiện các triệu chứng trên, người bệnh cần đi khám ngay để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Đường lây của bệnh lao phổi
Lao phổi lây chủ yếu qua đường hô hấp. Khi người mắc lao phổi ho, khạc, hắt hơi hoặc nói chuyện, vi khuẩn lao có thể phát tán vào không khí dưới dạng các hạt nhỏ. Người lành hít phải các hạt này có nguy cơ nhiễm vi khuẩn lao và mắc bệnh.
Nguy cơ lây truyền cao hơn khi người bệnh chưa được điều trị hoặc đang trong giai đoạn còn khả năng lây. Việc phát hiện và điều trị sớm bệnh lao phổi có ý nghĩa quan trọng trong việc cắt đứt nguồn lây trong cộng đồng.
Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh lao phổi
Lao phổi có thể gặp ở mọi lứa tuổi. Nguy cơ mắc bệnh cao hơn ở những người tiếp xúc gần với nguồn lây, người có tiền sử mắc lao hoặc có tình trạng suy giảm miễn dịch.
Các nhóm có nguy cơ cao gồm người nhiễm HIV, sử dụng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài, mắc bệnh mạn tính như đái tháo đường, suy thận mạn; trẻ em suy dinh dưỡng, đặc biệt suy dinh dưỡng nặng; người chưa được tiêm vắc xin BCG; người sống trong môi trường khép kín, thông khí kém (như quản giáo, tù nhân, người bệnh tâm thần…); người sử dụng nhiều rượu, bia, thuốc lá; nhân viên y tế, nhất là những người làm việc trong lĩnh vực lao và bệnh phổi.
Bệnh lao phổi có thể phòng ngừa và điều trị khỏi
Lao phổi là bệnh nguy hiểm, mang lại gánh nặng bệnh tật và tử vong trên toàn cầu nhưng có thể phòng và chữa khỏi được hoàn toàn. Do vậy, mỗi người dân cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh và tuân thủ điều trị khi mắc bệnh để bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình và cộng đồng.
Biện pháp phòng bệnh lao hiệu quả hiện nay là tiêm vắc xin BCG cho trẻ sơ sinh, trẻ dưới 1 tuổi theo chương trình tiêm chủng. Bên cạnh đó, mỗi người cần xây dựng lối sống lành mạnh, ăn uống đủ chất, ngủ đủ giấc, thường xuyên vận động, hạn chế rượu, bia và không hút thuốc lá. Môi trường sống, làm việc cần được giữ sạch sẽ, thông thoáng, tăng cường thông khí tự nhiên và tận dụng ánh nắng.
Khi có triệu chứng nghi lao, đặc biệt ở người từng tiếp xúc gần với bệnh nhân lao phổi, cần đến cơ sở y tế để được khám và tư vấn. Phát hiện, chẩn đoán và điều trị sớm không chỉ giúp người bệnh được điều trị hiệu quả mà còn góp phần hạn chế lây truyền trong cộng đồng.
Lao phổi có thể chữa khỏi hoàn toàn nếu người bệnh tuân thủ đúng phác đồ điều trị. Người bệnh cần sử dụng thuốc đúng hướng dẫn của thầy thuốc và không tự ý ngừng thuốc khi thấy triệu chứng thuyên giảm. Việc bỏ thuốc hoặc dùng thuốc không đúng cách có thể dẫn đến điều trị thất bại, tái phát và làm tăng nguy cơ lao kháng thuốc.
Ngoài ra, để hạn chế lây nhiễm cho người xung quanh, người bệnh lao phổi cần thực hiện tốt vệ sinh hô hấp: dùng khăn giấy che miệng, mũi khi ho, khạc và hủy ngay khăn giấy bằng cách đốt hoặc hủy trong bồn vệ sinh tự hoại, sau đó rửa tay bằng xà phòng; không khạc nhổ bừa bãi. Nếu không có khăn giấy, có thể che miệng bằng khuỷu tay và thay, giặt áo sau đó. Người bệnh cần hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người khác trong thời gian còn khả năng lây bệnh. Nơi ở cần thông thoáng, mở cửa sổ, cửa ra vào để đón ánh nắng và không khí tự nhiên. Đồng thời, giữ vệ sinh cơ thể, thường xuyên giặt giũ, phơi nắng chăn, màn và các đồ dùng cá nhân.
ThS. BS Hồ Thị Hồng