Cúm mùa là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do vi rút cúm gây ra. Bệnh xảy ra quanh năm nhưng thường gia tăng vào thời điểm giao mùa, nhất là khi thời tiết thay đổi thất thường. Bệnh có thể diễn biến nặng, gây các biến chứng nguy hiểm như viêm phổi, suy hô hấp… Do đó, người dân không nên chủ quan mà cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh.
Người dân tiêm vắc xin phòng cúm mùa tại CDC Đồng Nai.
Theo Trung tâm Phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), từ năm 2010 đến năm 2025, mỗi năm trên thế giới có khoảng 9,4 - 51 triệu trường hợp mắc bệnh cúm, từ 120.000 đến 710.000 ca nhập viện và từ 6.300 đến 52.000 ca tử vong liên quan đến bệnh cúm. Tại Việt Nam, theo hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm quốc gia, số trường hợp mắc cúm mùa có xu hướng gia tăng nhẹ trong một số tuần gần đây.
Đường lây và biểu hiện của bệnh cúm mùa
Bệnh có khả năng lây nhiễm rất cao, chủ yếu qua đường hô hấp thông qua các giọt bắn khi người bệnh hắt hơi, ho, khạc hoặc qua tiếp xúc với các bề mặt nhiễm vi rút. Nguy cơ lây nhiễm tăng khi tiếp xúc gần, tại nơi tập trung đông người, không gian kín hoặc thông khí kém như nhà trẻ, lớp học, nơi làm việc, văn phòng kín, phương tiện giao thông công cộng (xe buýt, tàu hỏa, máy bay...), các khu vực tập trung đông người khác (chợ, hội trường, nơi tổ chức sự kiện trong nhà...).
Bệnh thường biểu hiện nhẹ với thời gian ủ bệnh từ 1 đến 4 ngày. Khởi phát thường đột ngột với sốt, ớn lạnh, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi, ho khan, đau họng, nghẹt mũi hoặc chảy nước mũi. Ở trẻ em có thể gặp triệu chứng buồn nôn, nôn, hoặc tiêu chảy.
Phần lớn người mắc cúm mùa chỉ sốt trong 3 đến 5 ngày, ho có thể kéo dài hơn và tự hồi phục. Tuy nhiên, bệnh có thể diễn biến nặng, gây biến chứng viêm phổi, suy hô hấp…, đặc biệt ở người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người suy giảm miễn dịch. Những người có bệnh lý nền (như bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, hen, suy tim) khi nhiễm cúm ngoài biểu hiện cúm có thể biểu hiện những đợt tiến triển nặng của bệnh nền đang có.
Các biện pháp chủ động phòng bệnh cúm mùa
Hiện nay, Đồng Nai đang vào cuối mùa mưa, thời tiết diễn biến thất thường, có những ngày buổi sáng nắng, chiều mưa lớn gây ngập. Đây là điều kiện thuận lợi cho các tác nhân gây bệnh đường hô hấp phát triển, lây lan, khiến số người mắc các bệnh viêm đường hô hấp, đặc biệt là cúm mùa gia tăng.
Để chủ động bảo vệ sức khỏe của bản thân, gia đình và cộng đồng, người dân cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh cúm mùa theo khuyến cáo của Bộ Y tế như sau:
Đầu tiên là tiêm vắc xin phòng bệnh cúm mùa hàng năm, nhất là đối với các đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh nặng. Sử dụng vắc xin cúm mùa là biện pháp đem lại hiệu quả cao trong việc dự phòng tích cực và chủ động phòng bệnh cúm mùa. Theo Bộ Y tế, vắc xin cúm là an toàn và có hiệu quả phòng các thể nhẹ và nặng của cúm, tỷ lệ bảo vệ của vắc xin tương đối cao từ 70-90%. Ở những người già, vắc xin cúm làm giảm 60% tỷ lệ mắc bệnh và giảm 70-80% tỷ lệ tử vong có liên quan đến cúm. Việc sử dụng vắc xin cúm là biện pháp dự phòng hiệu quả làm giảm 89% nguy cơ lây nhiễm cúm ở người khỏe mạnh, 78% số ngày nghỉ việc ở những người có độ tuổi làm việc, giảm 57% nguy cơ nhập viện và 67% nguy cơ tử vong ở tuổi già, giảm 85% nguy cơ bị hội chứng cúm và giảm 41% nguy cơ nhiễm khuẩn hô hấp ở trẻ em.
Tiếp theo, người dân cần đeo khẩu trang đúng cách khi đến cơ sở y tế, trên phương tiện giao thông công cộng, tại nơi đông người hoặc trong không gian kín, thông khí kém. Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch hoặc dung dịch sát khuẩn tay; hạn chế đưa tay lên mắt, mũi, miệng.
Đồng thời, cần giữ vệ sinh cá nhân; thường xuyên vệ sinh, làm sạch các bề mặt thường xuyên tiếp xúc; bảo đảm thông thoáng nơi ở, nơi làm việc, lớp học và tăng cường thông khí tại không gian kín.
Duy trì lối sống lành mạnh, ăn uống đủ chất, vận động hợp lý, ngủ đủ giấc; người có bệnh nền cần tuân thủ điều trị và kiểm soát tốt bệnh nền.
Hạn chế tiếp xúc gần với người mắc hoặc nghi mắc bệnh đường hô hấp. Người có triệu chứng sốt, ho, đau họng, sổ mũi nên hạn chế tiếp xúc với người khác, nghỉ ngơi và theo dõi sức khỏe.
Người có triệu chứng viêm đường hô hấp cần đeo khẩu trang khi tiếp xúc với người khác. Bên cạnh đó, cần che miệng, mũi khi ho hoặc hắt hơi bằng khăn giấy dùng một lần hoặc khuỷu tay áo; bỏ khăn giấy đã sử dụng đúng nơi quy định và rửa tay ngay sau đó.
Không tự ý sử dụng thuốc kháng vi rút, thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế.
Người thuộc nhóm có nguy cơ diễn biến nặng khi mắc cúm, gồm người trên 65 tuổi; trẻ em dưới 5 tuổi; phụ nữ mang thai (đặc biệt trong 3 tháng cuối thai kỳ) hoặc phụ nữ mới sinh trong vòng 2 tuần; người có bệnh nền như bệnh tim mạch, bệnh phổi mạn tính, suy thận, xơ gan, đái tháo đường; người suy giảm miễn dịch hoặc người có dấu hiệu bệnh diễn biến nặng cần liên hệ hoặc đến cơ sở y tế để được tư vấn, khám và xử trí kịp thời.
ThS.BS. Hồ Thị Hồng