Sốt xuất huyết trong những ngày đầu dễ nhầm với cúm, sốt vi rút hoặc các bệnh nhiễm khuẩn khác. Đáng lưu ý, từ ngày thứ 3 đến thứ 7, người bệnh có thể bước vào giai đoạn nguy hiểm, thậm chí chuyển nặng ngay khi vừa hết sốt. BS.CKII Trần Nguyễn Hoàng Tú, Phó Trưởng phòng Chỉ đạo tuyến, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM, cảnh báo những dấu hiệu cần nhận biết sớm, sai lầm thường gặp trong theo dõi, điều trị và cách xử trí để hạn chế biến chứng, tử vong do sốt xuất huyết.
BS.CKII Trần Nguyễn Hoàng Tú, Phó Trưởng phòng Phòng Chỉ đạo tuyến, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP Hồ Chí Minh.
Phóng viên: Trong những ngày đầu, sốt xuất huyết thường có biểu hiện gì và đâu là những dấu hiệu giúp nhận diện sớm bệnh, thưa bác sĩ?
BS.CKII Trần Nguyễn Hoàng Tú: Trong 2-3 ngày đầu, sốt xuất huyết rất dễ nhầm với cúm, sốt vi rút, COVID-19 hoặc một số bệnh nhiễm khuẩn khác. Người bệnh thường sốt cao đột ngột, có thể 39-40°C, kèm đau đầu, đau mỏi cơ khớp, mệt mỏi.
Một số dấu hiệu gợi ý sốt xuất huyết là đau nhức sau hốc mắt, đau cơ, khớp, da xung huyết, mặt đỏ bừng, buồn nôn, chán ăn. Từ khoảng ngày thứ 3, người bệnh có thể xuất hiện chấm hoặc nốt xuất huyết dưới da.
Bên cạnh triệu chứng, yếu tố dịch tễ cũng rất quan trọng. Nếu trong gia đình, khu dân cư hoặc nơi làm việc có người mắc sốt xuất huyết, khi xuất hiện sốt và các triệu chứng nghi ngờ, người dân cần đi khám để được đánh giá.
Phóng viên: Giai đoạn nào của bệnh nguy hiểm nhất và những dấu hiệu nào cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay?
BS.CKII Trần Nguyễn Hoàng Tú: Giai đoạn nguy hiểm thường vào khoảng ngày thứ 3 đến ngày thứ 7, đặc biệt khi người bệnh bắt đầu giảm hoặc hết sốt. Trong giai đoạn này có thể xảy ra thoát huyết tương, dẫn đến cô đặc máu và sốc. Người bệnh cũng có thể xuất huyết nặng do giảm tiểu cầu.
Sốt xuất huyết nặng còn có thể gây tổn thương nhiều cơ quan như gan, thận, tim và hệ thần kinh trung ương. Vì vậy, hết sốt không đồng nghĩa với bệnh đã khỏi. Đây là thời điểm người bệnh cần được theo dõi sát để phát hiện sớm dấu hiệu chuyển nặng.
Trong ngày thứ 3 đến ngày thứ 7, kể cả khi đã hết sốt, gia đình cần theo dõi sát. Khi xuất hiện các dấu hiệu như đau bụng dữ dội, đau nhiều vùng hạ sườn phải; nôn nhiều hoặc liên tục; chảy máu chân răng, chảy máu cam kéo dài; nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc có máu. Ngoài ra, lừ đừ, li bì, vật vã, kích thích, khó đánh thức; tay chân lạnh, da ẩm, vã mồ hôi; tiểu ít rõ rệt hoặc chảy máu âm đạo bất thường ở phụ nữ cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế.
Những trường hợp nguy cơ cao như phụ nữ mang thai, người cao tuổi, người béo phì, trẻ nhũ nhi hoặc người mắc bệnh nền tim mạch, đái tháo đường, bệnh gan, thận cần được khám và theo dõi chặt chẽ hơn.
Điều quan trọng là không chờ đến khi người bệnh có biểu hiện sốc rõ như tay chân lạnh, mạch nhanh nhẹ hoặc tụt huyết áp mới đưa đi cấp cứu. Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để được đánh giá và xử trí kịp thời.
Phóng viên: Những sai sót nào thường gặp trong chẩn đoán, theo dõi sốt xuất huyết và cần lưu ý gì để tránh bỏ sót dấu hiệu chuyển nặng?
BS.CKII Trần Nguyễn Hoàng Tú: Một sai sót thường gặp là trong 1-2 ngày đầu, người bệnh được chẩn đoán sốt vi rút thông thường rồi về nhà nhưng chưa được hướng dẫn đầy đủ về dấu hiệu cảnh báo và thời điểm cần tái khám.
Một số trường hợp lại chỉ dựa vào kết quả xét nghiệm tiểu cầu hoặc chỉ số hematocrit (Hct) tại một thời điểm để đánh giá mức độ bệnh. Trong khi đó, các chỉ số này có thể thay đổi theo diễn tiến bệnh. Vì vậy, cần lưu ý thời điểm người bệnh bắt đầu hết sốt, bởi đây có thể là lúc bệnh chuyển sang giai đoạn nguy hiểm.
Lưu ý các trường hợp có nguy cơ diễn tiến nặng như phụ nữ mang thai, người béo phì, người cao tuổi, trẻ nhỏ hoặc người mắc bệnh nền tim mạch, đái tháo đường cũng cần được đánh giá thận trọng hơn. Việc truyền dịch không đúng chỉ định, nhất là tại những cơ sở không đủ điều kiện theo dõi, cũng có thể gây nguy hiểm cho người bệnh.
Phóng viên: Trong quá trình điều trị sốt xuất huyết tại nhà, người bệnh thường mắc những sai lầm nào thưa bác sĩ?
BS.CKII Trần Nguyễn Hoàng Tú: Sai lầm đáng lưu ý là tự ý truyền dịch tại nhà hoặc tại cơ sở không đủ điều kiện theo dõi. Khi xảy ra thoát huyết tương, truyền dịch không đúng chỉ định hoặc quá mức có thể gây quá tải tuần hoàn, phù phổi, suy tim.
Nhiều người bệnh tự ý sử dụng kháng sinh, thuốc hạ sốt hoặc phối hợp nhiều loại thuốc với mong muốn hạ sốt nhanh. Đây là việc làm tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Đặc biệt, người bệnh sốt xuất huyết không nên sử dụng aspirin, ibuprofen và các thuốc kháng viêm không steroid (NSAID) khác vì có thể làm tăng nguy cơ chảy máu, xuất huyết tiêu hóa, nhất là khi tiểu cầu đang giảm.
Thuốc hạ sốt thường được sử dụng là paracetamol, với liều phù hợp theo cân nặng và hướng dẫn của nhân viên y tế. Người bệnh cần tuân thủ liều lượng và khoảng cách giữa các lần dùng thuốc, không tự ý tăng liều hoặc phối hợp nhiều loại thuốc có chứa paracetamol, bởi sử dụng quá liều có thể gây tổn thương gan.
Phóng viên: Bác sĩ có khuyến cáo gì để người dân chủ động phòng bệnh và nhận biết sớm sốt xuất huyết?
BS.CKII Trần Nguyễn Hoàng Tú: Người dân cần chủ động loại bỏ các vật dụng có thể chứa nước, đậy kín dụng cụ chứa nước và phối hợp với ngành y tế trong các hoạt động phòng chống dịch.
Khi có người sốt, cần theo dõi sát, không tự ý truyền dịch hoặc sử dụng thuốc. Nếu nghi ngờ sốt xuất huyết, nên đến cơ sở y tế để được thăm khám, hướng dẫn điều trị và theo dõi.
Đặc biệt, cần ghi nhớ rằng người bệnh có thể chuyển nặng ngay cả khi vừa hết sốt. Nhận diện đúng giai đoạn nguy hiểm, phát hiện sớm dấu hiệu cảnh báo và đưa người bệnh đến cơ sở y tế kịp thời sẽ góp phần hạn chế biến chứng và giảm nguy cơ tử vong do sốt xuất huyết.
Phóng viên: Xin cảm ơn BS.CKII Trần Nguyễn Hoàng Tú!
Xuân Hiệp (thực hiện)