Từ những cơn ho kéo dài tưởng chỉ là cảm cúm thông thường đến tình trạng sụt cân, mệt mỏi kéo dài nhưng không đi khám, sự chủ quan khiến không ít người chỉ phát hiện mắc lao khi bệnh đã tiến triển. Đáng lưu ý, có những trường hợp được chẩn đoán lao kháng thuốc, khiến quá trình điều trị kéo dài và đòi hỏi người bệnh phải tuân thủ nghiêm ngặt hơn.
Từ những triệu chứng bị bỏ qua
Khoảng 4 tháng trước, chị N.T.K.L., (52 tuổi, ngụ phường Trảng Dài, TP.Đồng Nai) bắt đầu xuất hiện tình trạng ho kéo dài. Nghĩ mình chỉ mắc cảm cúm thông thường, chị mua thuốc uống nhưng tình trạng không cải thiện. Sau đó, chị đến khám tại Bệnh viện Phổi Đồng Nai và được xác định mắc lao kháng thuốc.
BS Hoàng Quang Vũ, Khoa B Khu MDR, Bệnh viện Phổi Đồng Nai đang thăm khám cho bệnh nhân mắc lao kháng thuốc.
Chị L. cho biết, trong quá trình sinh sống và bán hàng ăn uống, chị có tiếp xúc với nhiều người nên không loại trừ khả năng đã tiếp xúc với nguồn lây. Sau khi được chẩn đoán, chị bắt đầu quá trình điều trị và hiện phải tuân thủ phác đồ kéo dài 9 tháng. Bên cạnh lao kháng thuốc, chị còn mắc bệnh tiểu đường nên việc điều trị càng đòi hỏi sự kiên trì và theo dõi chặt chẽ.
Không riêng chị L., ông N.T.S., (61 tuổi, ngụ xã Hố Nai 3, TP.Đồng Nai) cũng từng có thời gian dài bỏ qua những dấu hiệu bất thường của cơ thể. Ông bị ho, mệt mỏi và sụt cân trong khoảng một năm nhưng không đi khám mà chỉ mua thuốc tại nhà thuốc, đồng thời sử dụng thuốc nam. Khi tình trạng không cải thiện, ông mới đến cơ sở y tế kiểm tra và được phát hiện mắc lao kháng thuốc.
Thời điểm phát hiện bệnh, ông S. đã sụt hơn 10kg, cân nặng chỉ còn khoảng 47kg. Hiện ông đang điều trị và tái khám theo chỉ định của bác sĩ. Việc sử dụng thuốc khiến ông mệt mỏi, ăn uống kém nhưng với sự động viên, hỗ trợ của gia đình, ông cố gắng duy trì điều trị.
Hai trường hợp trên cho thấy một thực tế đáng lưu ý: những biểu hiện ban đầu của bệnh lao đôi khi không quá đặc hiệu, dễ khiến người bệnh nhầm với các bệnh hô hấp thông thường. Khi triệu chứng kéo dài nhưng vẫn tự điều trị hoặc trì hoãn việc thăm khám, bệnh có thể tiếp tục tiến triển và làm tăng nguy cơ phát hiện muộn.
Theo BS Hoàng Quang Vũ, Khoa B Khu MDR, Bệnh viện Phổi Đồng Nai, hiện khoa đang quản lý và điều trị gần 100 bệnh nhân lao kháng thuốc. Người mắc bệnh ngày càng đa dạng về độ tuổi và giới tính. Nếu trước đây lao kháng thuốc thường gặp nhiều ở nam giới, người lớn tuổi hoặc người suy giảm miễn dịch thì hiện nay đã ghi nhận cả người trẻ và phụ nữ mắc bệnh.
Không tuân thủ điều trị, nguy cơ kháng thuốc tăng
Theo BS Vũ, lao kháng thuốc có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Trong đó, một nguyên nhân quan trọng là người bệnh đang điều trị lao nhưng không tuân thủ đúng liều lượng, uống thuốc không đúng cách hoặc tự ý ngừng thuốc. Bên cạnh đó, một số trường hợp có thể mắc lao kháng thuốc do lây nhiễm từ nguồn bệnh đã kháng thuốc.
Điều trị lao kháng thuốc cũng đặt ra nhiều yêu cầu đối với người bệnh. Dù hiện nay các phác đồ đã có nhiều cải tiến, giảm số lượng thuốc, rút ngắn thời gian điều trị và hạn chế một số tác dụng không mong muốn, người bệnh vẫn có thể gặp tình trạng mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn, nôn ói. Đây là một trong những nguyên nhân khiến một số người nản lòng hoặc tự ý ngừng thuốc.
Thời gian điều trị tùy thuộc từng trường hợp và khả năng đáp ứng. Phác đồ ngắn nhất có thể khoảng 6 tháng, trong khi một số trường hợp cần điều trị 9-12 tháng hoặc lâu hơn. Trong quá trình này, người bệnh phải tái khám, thực hiện các xét nghiệm theo chỉ định để bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị và kịp thời điều chỉnh khi cần thiết.
BS.CKI Hoàng Thi Thơ, Phó Giám đốc Bệnh viện Phổi Đồng Nai, cho biết bệnh viện đang chủ động tăng cường tầm soát lao kháng thuốc đối với những trường hợp có triệu chứng hoặc yếu tố nghi ngờ. Việc phát hiện bệnh sớm giúp người bệnh được điều trị phù hợp ngay từ đầu, hạn chế nguy cơ bệnh tiến triển và lây lan nguồn vi khuẩn kháng thuốc.
Cùng với Bệnh viện Phổi Đồng Nai, hiện một số trung tâm y tế khu vực như Thống Nhất, Xuân Lộc và Long Thành đã được trang bị máy GeneXpert phục vụ chẩn đoán lao và lao kháng thuốc. Người dân có thể thực hiện xét nghiệm tại các cơ sở được trang bị; các trạm y tế cũng có thể lấy mẫu và vận chuyển về nơi xét nghiệm.
Đáng chú ý, xét nghiệm GeneXpert có thể phát hiện đồng thời vi khuẩn lao và tình trạng kháng Rifampicin (RIF), từ đó hỗ trợ bác sĩ lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp hơn cho người bệnh.
Ho kéo dài, đừng chờ bệnh nặng mới đi khám
Theo BS.CKI Hoàng Thi Thơ, việc phát hiện sớm bệnh lao, đặc biệt lao kháng thuốc, có ý nghĩa rất quan trọng. Người có biểu hiện ho kéo dài trên 2 tuần, điều trị bằng các phương pháp thông thường nhưng không cải thiện cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và tầm soát, thay vì tiếp tục tự điều trị tại nhà.
BS Hoàng Quang Vũ cũng lưu ý, những người sống cùng nhà hoặc thường xuyên tiếp xúc với bệnh nhân lao trong giai đoạn lây nhiễm cần được quan tâm tầm soát. Nhóm nguy cơ cao còn bao gồm người suy giảm miễn dịch, người nhiễm HIV/AIDS, người đang điều trị ung thư, hóa trị hoặc sử dụng corticoid kéo dài; người mắc các bệnh mạn tính như đái tháo đường, suy thận mạn, COPD, xơ gan và người cao tuổi cũng nên tầm soát lao định kỳ.
Đối với người đã được chẩn đoán lao kháng thuốc, các bác sĩ khuyến cáo cần tuyệt đối tuân thủ phác đồ, uống thuốc đúng chỉ định, không tự ý bỏ thuốc giữa chừng và tái khám đúng lịch. Trường hợp xuất hiện các dấu hiệu bất thường như nôn ói nhiều, vàng da, vàng mắt hoặc các triệu chứng khác cần thông báo và đến cơ sở y tế để được kiểm tra, xử trí kịp thời.
Hiện việc điều trị lao kháng thuốc được triển khai theo hướng quản lý liên tục. Người bệnh có thể được điều trị tại bệnh viện trong giai đoạn đầu; khi tình trạng ổn định sẽ chuyển về địa phương tiếp tục lĩnh thuốc, điều trị và tái khám theo chỉ định. Cách làm này vừa tạo thuận lợi cho người bệnh, vừa giúp duy trì việc theo dõi trong suốt quá trình điều trị.
Từ câu chuyện của chị L. và ông S., có thể thấy việc chủ động kiểm tra sức khỏe khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ có vai trò rất quan trọng. Một cơn ho kéo dài không nên bị xem nhẹ, nhất là khi đi kèm sụt cân, mệt mỏi, sốt về chiều hoặc về đêm, ho có đờm. Phát hiện sớm, điều trị đúng phác đồ và tuân thủ đầy đủ là những yếu tố then chốt giúp nâng cao hiệu quả điều trị lao kháng thuốc, đồng thời góp phần hạn chế nguồn lây trong cộng đồng.
Hoàn Lê