Tuổi vị thành niên là giai đoạn trẻ em gái có nhiều thay đổi về thể chất, tâm lý và cảm xúc. Những vấn đề tưởng như khó nói như kinh nguyệt, thay đổi cơ thể, tình cảm, các mối quan hệ hay nguy cơ bị xâm hại lại là những điều các em cần được trang bị kiến thức đúng, phù hợp với lứa tuổi để biết cách chăm sóc và bảo vệ bản thân.
Em L.K.O., học sinh THPT tại một trường trên địa bàn thành phố Đồng Nai, chia sẻ trước đây em nghĩ những vấn đề về kinh nguyệt hay thay đổi cơ thể là chuyện riêng của mỗi người nên nhiều khi ngại hỏi. Qua buổi truyền thông, em hiểu hơn về những thay đổi ở tuổi dậy thì và biết khi có vấn đề có thể hỏi cha mẹ, thầy cô hoặc nhân viên y tế.
Hiểu đúng để biết cách bảo vệ mình
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), vị thành niên là nhóm tuổi từ 10-19. Đây là giai đoạn chuyển tiếp từ trẻ em sang người trưởng thành, với nhiều thay đổi về thể chất, tâm lý và xã hội. Thiếu kiến thức về chăm sóc sức khỏe sinh sản cũng khiến trẻ khó nhận diện những hành vi không phù hợp như quấy rối, dụ dỗ, ép buộc, yêu cầu gửi hình ảnh riêng tư hoặc tiếp xúc với nội dung tình dục không phù hợp với lứa tuổi.
Đối với vị thành niên đã có quan hệ tình dục, kiến thức về tình dục an toàn và các biện pháp tránh thai có ý nghĩa trong phòng tránh mang thai ngoài ý muốn và các bệnh lây truyền qua đường tình dục. Mang thai ở tuổi vị thành niên có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, tâm lý, việc học tập và kế hoạch tương lai của trẻ.
Học sinh Trường THPT Lê Quý Đôn trao đổi kiến thức về sức khỏe sinh sản tại buổi tập huấn hoạt động kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh và chăm sóc sức khỏe sinh sản do Phòng Dân số Đồng Nai tổ chức.
Vì vậy, giáo dục sức khỏe sinh sản (SKSS) không nên chỉ dừng ở việc cung cấp kiến thức về sinh lý. Trẻ cần được hướng dẫn cách chăm sóc cơ thể, bảo vệ vùng riêng tư, nhận biết ranh giới cá nhân, hiểu về sự đồng thuận và biết cách ứng phó khi cảm thấy không an toàn.
BS.CKII Nguyễn Lương Minh, Khoa Sức khỏe sinh sản – Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) TP. Đồng Nai, người nhiều năm tham gia truyền thông, tư vấn SKSS cho vị thành niên, thanh niên tại các trường THCS, THPT, cho rằng việc giáo dục SKSS cần được thực hiện sớm, với nội dung phù hợp từng độ tuổi.
“Điều quan trọng là phải giúp các em hiểu đúng về cơ thể và những thay đổi của chính mình. Khi có kiến thức, các em sẽ biết đâu là hành vi an toàn, đâu là nguy cơ và quan trọng nhất là biết tìm đến ai khi gặp vấn đề. Với trẻ vị thành niên, cách truyền đạt cũng rất quan trọng; người lớn cần nói chuyện bằng sự tôn trọng, cởi mở, tránh phán xét để các em cảm thấy an toàn khi chia sẻ” - BS Minh chia sẻ.
Thực tế từ các buổi truyền thông SKSS tại trường học cho thấy học sinh quan tâm đến nhiều vấn đề gần với cuộc sống như tuổi dậy thì, kinh nguyệt, tình cảm, tình dục an toàn, tránh thai, bệnh lây truyền qua đường tình dục và cách xử lý khi có nguy cơ bị xâm hại. Điều này đòi hỏi nội dung truyền thông phải sát với nhu cầu và những tình huống trẻ có thể gặp.
Gia đình, nhà trường cùng tạo môi trường an toàn
Xác định vị thành niên, thanh niên là nhóm đối tượng quan trọng trong chăm sóc sức khỏe sinh sản và nâng cao chất lượng dân số, ngành Y tế Đồng Nai thời gian qua triển khai nhiều hoạt động truyền thông, giáo dục và tư vấn tại trường học và cộng đồng.
Phòng Dân số, Sở Y tế Đồng Nai phối hợp với các đơn vị y tế, địa phương đưa kiến thức về dân số, sức khỏe sinh sản đến học sinh. Nội dung tập trung vào những vấn đề thiết thực như thay đổi tâm sinh lý tuổi dậy thì, vệ sinh kinh nguyệt, tình dục an toàn, phòng tránh mang thai ngoài ý muốn, bệnh lây truyền qua đường tình dục, phòng chống xâm hại và kỹ năng bảo vệ bản thân.
Các buổi truyền thông được tổ chức theo hướng trao đổi hai chiều, tạo cơ hội để học sinh đặt câu hỏi và chia sẻ những vấn đề còn băn khoăn. Với các nội dung nhạy cảm, cách truyền đạt rõ ràng, phù hợp và không phán xét giúp học sinh dễ tiếp nhận kiến thức, đồng thời mạnh dạn tìm kiếm sự hỗ trợ hơn.
Phát biểu tại lớp tập huấn về kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh và chăm sóc sức khỏe sinh sản cho học sinh Trường THPT chuyên Lương Thế Vinh, phường Tam Hiệp vừa qua, ông Lê Văn Hậu, Phó trưởng Phòng Dân số - Sở Y tế, cho biết việc trang bị kiến thức, kỹ năng chăm sóc sức khỏe sinh sản cho vị thành niên cần được thực hiện sớm, thường xuyên và phù hợp với từng lứa tuổi.
Theo ông Hậu, khi được tiếp cận thông tin khoa học, chính xác, học sinh sẽ có thêm kiến thức để lựa chọn an toàn, có trách nhiệm với sức khỏe và tương lai của bản thân.
Bên cạnh ngành Y tế, gia đình và nhà trường giữ vai trò quan trọng trong việc hình thành kỹ năng bảo vệ bản thân cho trẻ. Cha mẹ nên chủ động trò chuyện với con trước khi bước vào tuổi dậy thì, nhất là về những thay đổi của cơ thể và kinh nguyệt. Khi trẻ đặt câu hỏi, việc lắng nghe và giải thích bằng thông tin chính xác, phù hợp với độ tuổi sẽ giúp trẻ hình thành thói quen chia sẻ thay vì tìm câu trả lời từ những nguồn không kiểm chứng.
Nhà trường cũng cần tạo không gian an toàn để học sinh tiếp cận kiến thức và được hỗ trợ khi có vấn đề. Giáo viên, cán bộ tư vấn học đường có thể hướng dẫn, đồng thời kết nối học sinh với nhân viên y tế hoặc các dịch vụ phù hợp.
Khi gia đình chủ động trò chuyện, nhà trường phát hiện và kết nối, còn ngành Y tế cung cấp kiến thức và dịch vụ chuyên môn, trẻ sẽ có thêm một mạng lưới hỗ trợ khi bước vào tuổi trưởng thành.
Trang bị kiến thức sức khỏe sinh sản cho trẻ vị thành niên vì thế không chỉ là cung cấp thông tin về sinh lý, mà còn giúp các em hình thành kỹ năng tự bảo vệ, biết nhận diện nguy cơ và tìm kiếm sự hỗ trợ đúng lúc. Khi được cung cấp kiến thức đúng, đúng thời điểm và trong môi trường an toàn, trẻ em gái sẽ có thêm hành trang để bước vào tuổi trưởng thành khỏe mạnh và tự tin hơn.
Đỗ Hoa