Ung thư cổ tử cung là một trong những bệnh ung thư phổ biến ở phụ nữ, song có thể phòng ngừa và điều trị hiệu quả nếu được tiêm vắc xin HPV, sàng lọc và phát hiện sớm. Tuy nhiên, tỷ lệ phụ nữ được sàng lọc định kỳ tại Việt Nam vẫn còn thấp, nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn.
Gánh nặng bệnh tật còn lớn
Tại Hội thảo triển khai công tác phòng, chống ung thư vú và ung thư cổ tử cung khu vực phía Nam mới đây, ThS-BS Đinh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em, cho biết ung thư cổ tử cung có thể chữa khỏi nếu được sàng lọc, phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Do đó, tăng cường dự phòng, sàng lọc định kỳ có ý nghĩa quan trọng trong giảm tỷ lệ mắc, tử vong và gánh nặng bệnh tật do căn bệnh này gây ra.
Bác sĩ Bệnh viện ĐKKV Long Khánh tư vấn tiêm vắc xin HPV và sàng lọc ung thư cổ tử cung cho một phụ nữ.
Theo số liệu GLOBOCAN, năm 2022, toàn thế giới ghi nhận khoảng 662 ngàn ca mắc mới và hơn 348 ngàn trường hợp tử vong do ung thư cổ tử cung. Khoảng 80% số ca tử vong xảy ra tại các nước đang phát triển. Tại Việt Nam, mỗi năm ghi nhận khoảng 5 ngàn ca mắc mới và 2,5 ngàn trường hợp tử vong do ung thư cổ tử cung.
ThS-BS Đinh Anh Tuấn cho hay, ung thư cổ tử cung ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe phụ nữ, đồng thời tạo gánh nặng lớn về chi phí điều trị cho người bệnh, gia đình, hệ thống y tế và toàn xã hội. Trong khi đó, đây là bệnh có thể dự phòng hiệu quả bằng tiêm vắc xin HPV và sàng lọc.
Tuy nhiên, tỷ lệ phụ nữ được sàng lọc ung thư cổ tử cung định kỳ tại Việt Nam hiện mới đạt khoảng 28,2%. Khả năng tiếp cận các dịch vụ dự phòng, sàng lọc cũng còn có sự chênh lệch giữa các vùng miền và nhóm dân cư.
Theo ThS-BS Đinh Anh Tuấn, ung thư cổ tử cung khác với nhiều bệnh ung thư khác ở chỗ đây là bệnh có nguyên nhân rõ ràng, chủ yếu liên quan đến nhiễm vi rút HPV qua đường tình dục. Hơn 99% trường hợp ung thư cổ tử cung có liên quan đến HPV.
Đến nay, đã xác định khoảng 200 týp HPV, trong đó hơn 30 týp có khả năng lây truyền qua quan hệ tình dục. Có 8 týp HPV nguy cơ cao thường gặp gồm 16, 18, 45, 33, 51, 58, 31 và 52, cùng với týp 35, được xác định có liên quan đến khoảng 96,1% trường hợp ung thư cổ tử cung.
Tiêm vắc xin, sàng lọc để giảm nguy cơ
Theo ThS-BS Đinh Anh Tuấn, ung thư cổ tử cung thường diễn tiến qua nhiều năm, từ nhiễm HPV nguy cơ cao đến tổn thương tiền ung thư rồi mới phát triển thành ung thư. Đây là cơ sở quan trọng để thực hiện các biện pháp dự phòng và sàng lọc, qua đó phát hiện tổn thương ở giai đoạn sớm và can thiệp kịp thời.
Việc phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm giúp nâng cao hiệu quả điều trị, tăng cơ hội khỏi bệnh và cải thiện chất lượng cuộc sống. Ngược lại, khi bệnh được phát hiện ở giai đoạn muộn, việc điều trị sẽ khó khăn, tốn kém và nguy cơ biến chứng, tử vong cao hơn.
Trong các biện pháp dự phòng, tiêm vắc xin HPV có vai trò quan trọng trong phòng ngừa nhiễm các týp HPV nguy cơ cao, qua đó góp phần phòng ngừa ung thư cổ tử cung và một số bệnh lý khác liên quan đến HPV.
Bên cạnh tiêm vắc xin, phụ nữ trong độ tuổi khuyến cáo cần chủ động thực hiện sàng lọc ung thư cổ tử cung định kỳ. Hiện nay, nhiều phương pháp sàng lọc đã được triển khai tại các cơ sở y tế, giúp người dân có thêm lựa chọn phù hợp.
ThS-BS Đinh Anh Tuấn nhấn mạnh, sàng lọc giúp phát hiện bệnh hoặc các tổn thương tiền ung thư khi chưa có triệu chứng rõ ràng, từ đó có biện pháp điều trị sớm, nâng cao cơ hội khỏi bệnh và giảm nguy cơ tử vong.
Bên cạnh đó, phụ nữ cần duy trì lối sống lành mạnh, quan hệ tình dục an toàn và chủ động đi khám khi có các dấu hiệu bất thường.
Hướng tới loại trừ ung thư cổ tử cung
Nhằm tăng cường công tác dự phòng, phát hiện sớm và điều trị ung thư, Bộ Y tế đã ban hành Kế hoạch hành động quốc gia về phòng, chống ung thư vú và ung thư cổ tử cung giai đoạn 2026-2035. Kế hoạch đặt mục tiêu nâng cao hiệu quả dự phòng, chẩn đoán, điều trị và quản lý sau điều trị, hướng tới loại trừ ung thư cổ tử cung và giảm tỷ lệ tử vong do ung thư vú.
Đối với ung thư cổ tử cung, mục tiêu đến năm 2035 là giảm tỷ lệ mắc mới xuống dưới 4 trường hợp/100 ngàn phụ nữ và tỷ lệ tử vong xuống dưới 1 trường hợp/100 ngàn phụ nữ, tiến tới loại trừ căn bệnh này.
Để thực hiện mục tiêu trên, ngành y tế sẽ tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách; đẩy mạnh truyền thông nâng cao nhận thức; mở rộng tiêm vắc xin HPV; tăng cường sàng lọc, phát hiện sớm ung thư vú và ung thư cổ tử cung; đầu tư trang thiết bị, đào tạo nhân lực và xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu quốc gia kết nối với hồ sơ sức khỏe điện tử.
Theo kế hoạch, đến năm 2035 phấn đấu có 70% phụ nữ trong độ tuổi mục tiêu được sàng lọc ung thư vú định kỳ; 70% phụ nữ từ 30-49 tuổi được xét nghiệm sàng lọc ung thư cổ tử cung bằng phương pháp hiệu năng cao và 90% trẻ em gái từ 9-15 tuổi tại các địa bàn triển khai được tiêm đủ liều vắc xin HPV.
Việc triển khai Kế hoạch hành động quốc gia về phòng, chống ung thư vú và ung thư cổ tử cung giai đoạn 2026-2035 được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao độ bao phủ các dịch vụ dự phòng, sàng lọc, phát hiện sớm và điều trị, từng bước giảm gánh nặng bệnh tật do ung thư cổ tử cung.
Gia Nhi