Chất lượng dân số được hình thành ngay từ giai đoạn thai kỳ và những năm đầu đời. Vì vậy, việc phát hiện sớm, can thiệp kịp thời các bệnh, tật bẩm sinh thông qua sàng lọc trước sinh và sơ sinh được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng dân số. Trên nền tảng kết quả đạt được giai đoạn 2021-2025, Đồng Nai tiếp tục triển khai Chương trình mở rộng tầm soát, chẩn đoán và điều trị một số bệnh, tật trước sinh và sơ sinh giai đoạn 2026-2030, hướng tới xây dựng một thế hệ khỏe mạnh hơn trong tương lai.
Mở rộng cơ hội phát hiện sớm bệnh, tật bẩm sinh
Nhiều bệnh, tật bẩm sinh có thể được phát hiện ngay từ khi thai nhi còn trong bụng mẹ hoặc trong những ngày đầu sau sinh. Việc phát hiện sớm giúp nâng cao hiệu quả điều trị, giảm nguy cơ khuyết tật, tử vong và mở ra cơ hội phát triển khỏe mạnh cho trẻ. Đây cũng là một trong những giải pháp quan trọng trong chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em và nâng cao chất lượng dân số.
Bác sĩ Trung tâm Y tế khu vực Phú Riềng thực hiện siêu âm cho thai phụ nhằm phát hiện sớm các nguy cơ bất thường của thai nhi.
Nhận thức rõ ý nghĩa đó, những năm qua Đồng Nai đã từng bước mở rộng các hoạt động tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn, sàng lọc trước sinh và sơ sinh, tạo điều kiện để ngày càng nhiều phụ nữ mang thai và trẻ em được tiếp cận các dịch vụ y tế thiết yếu ngay từ những giai đoạn đầu đời.
Giai đoạn 2021-2025, chương trình đã đạt nhiều kết quả tích cực. Đến năm 2025, tỷ lệ cặp nam, nữ thanh niên được tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn đạt 75%, vượt chỉ tiêu đề ra; tỷ lệ phụ nữ mang thai được sàng lọc trước sinh đạt 78%; tỷ lệ trẻ sơ sinh được sàng lọc đạt 75%; 85% xã, phường có điểm tư vấn và cung cấp dịch vụ theo quy định. Đặc biệt, năm 2025 không ghi nhận trường hợp tảo hôn hoặc hôn nhân cận huyết thống tại các xã, phường trên địa bàn.
Để đạt được những kết quả trên, Đồng Nai đã triển khai đồng bộ nhiều hoạt động truyền thông và nâng cao năng lực chuyên môn. Trong 5 năm qua, hơn 74.000 học sinh, sinh viên được tập huấn về dân số và sức khỏe sinh sản; hơn 35.000 vị thành niên, thanh niên và người dân được truyền thông trực tiếp tại cộng đồng; trên 36.000 thanh niên được tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn. Hàng nghìn phụ nữ mang thai được tư vấn về các bệnh lý di truyền, dị tật bẩm sinh như hội chứng Down, Edwards, tan máu bẩm sinh (Thalassemia), suy giáp bẩm sinh, thiếu men G6PD và nhiều bệnh lý khác nhằm phát hiện sớm nguy cơ đối với thai nhi. Bên cạnh đó, hơn 67.000 phụ nữ được tiếp cận các hoạt động dự phòng vô sinh, tầm soát ung thư vú, ung thư cổ tử cung; trên 99% phụ nữ mang thai được khám thai định kỳ và sinh con tại cơ sở y tế hoặc có sự hỗ trợ của cán bộ y tế.
Cùng với nâng cao nhận thức cộng đồng, năng lực chuyên môn của hệ thống y tế cũng từng bước được củng cố. Đến nay, Bệnh viện ĐK Đồng Nai, Bệnh viện ĐK Thống Nhất và Bệnh viện ĐKKV Long Khánh đã đủ năng lực triển khai các dịch vụ sàng lọc trước sinh và sơ sinh theo yêu cầu chuyên môn, góp phần nâng cao khả năng phát hiện sớm và can thiệp kịp thời các bệnh, tật bẩm sinh.
Tuy đạt nhiều kết quả tích cực, nhu cầu tiếp cận dịch vụ của người dân ngày càng tăng trong khi năng lực cung cấp dịch vụ vẫn chưa đồng đều. Tỷ lệ trẻ sơ sinh được sàng lọc chưa đạt mục tiêu đề ra; toàn tỉnh mới có 03/24 cơ sở y tế đủ năng lực cung cấp đầy đủ các dịch vụ tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn, sàng lọc trước sinh và sàng lọc sơ sinh theo hướng dẫn chuyên môn.
Những hạn chế này cho thấy nhu cầu tiếp tục đầu tư, mở rộng mạng lưới dịch vụ và nâng cao năng lực chuyên môn vẫn là yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn 2026-2030.
Đưa dịch vụ đến gần người dân hơn
Ngày 08/6/2026, UBND Thành phố Đồng Nai ban hành Kế hoạch số 72/KH-UBND về thực hiện Chương trình mở rộng tầm soát, chẩn đoán, điều trị một số bệnh, tật trước sinh và sơ sinh giai đoạn 2026-2030 trên địa bàn thành phố. Kế hoạch xác định mục tiêu tiếp tục phổ cập các dịch vụ tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn; tầm soát, chẩn đoán và điều trị một số bệnh, tật trước sinh và sơ sinh nhằm nâng cao chất lượng dân số, góp phần thực hiện hiệu quả Chiến lược Dân số Việt Nam đến năm 2030.
Phụ nữ mang thai chờ khám tại cơ sở y tế. Việc tiếp cận sớm các dịch vụ sàng lọc trước sinh và sơ sinh góp phần bảo vệ sức khỏe bà mẹ và tương lai trẻ em.
Theo đó, đến năm 2030, Đồng Nai phấn đấu có 90% cặp nam, nữ thanh niên được tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn; 70% phụ nữ mang thai được sàng lọc trước sinh ít nhất 4 bệnh, tật bẩm sinh phổ biến; 90% trẻ sơ sinh được sàng lọc ít nhất 5 bệnh, tật bẩm sinh phổ biến; 90% xã, phường có điểm cung cấp dịch vụ và 90% cơ sở y tế tuyến xã, phường trở lên đủ năng lực cung cấp dịch vụ theo hướng dẫn chuyên môn.
Để đưa các dịch vụ tầm soát, chẩn đoán và điều trị bệnh, tật trước sinh và sơ sinh đến gần hơn với người dân, Đồng Nai sẽ tập trung mở rộng mạng lưới cung cấp dịch vụ từ tuyến cơ sở; củng cố năng lực chuyên môn cho hệ thống y tế; đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị; tăng cường đào tạo cán bộ y tế, dân số và tuyên truyền viên cơ sở. Địa phương cũng chú trọng bảo đảm cơ hội tiếp cận dịch vụ cho người dân ở vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, các đối tượng thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo và bảo trợ xã hội.
Việc triển khai chương trình tại Đồng Nai cũng được hỗ trợ bởi các chính sách mới của Trung ương. Trong đó, Thông tư số 12/2026/TT-BYT của Bộ Y tế quy định danh mục bệnh bẩm sinh cần sàng lọc trước sinh và sơ sinh, tạo cơ sở chuyên môn thống nhất để các hoạt động tầm soát được thực hiện đồng bộ, hiệu quả.
Cùng với đó, Nghị định số 168/2026/NĐ-CP tạo thêm điều kiện để người dân tiếp cận dịch vụ thông qua chính sách hỗ trợ tài chính. Theo quy định, phụ nữ mang thai được hỗ trợ khám sàng lọc đối với 4 bệnh bẩm sinh cơ bản, trẻ sơ sinh được hỗ trợ sàng lọc 5 bệnh bẩm sinh phổ biến; mức hỗ trợ tối đa lần lượt là 900.000 đồng và 600.000 đồng/trường hợp. Chính sách này là nguồn lực quan trọng giúp Đồng Nai mở rộng cơ hội tiếp cận dịch vụ cho người dân, nhất là các nhóm yếu thế và địa bàn khó khăn.
Bên cạnh vai trò nòng cốt của ngành y tế, sự phối hợp của các sở, ngành, địa phương và sự chủ động tham gia của người dân sẽ góp phần đưa các dịch vụ tư vấn, sàng lọc, chẩn đoán và điều trị đến gần hơn với cộng đồng.
Việc triển khai Chương trình mở rộng tầm soát, chẩn đoán và điều trị bệnh, tật trước sinh và sơ sinh giai đoạn 2026-2030 không chỉ giúp phát hiện sớm, can thiệp kịp thời các bệnh, tật bẩm sinh mà còn góp phần nâng cao chất lượng dân số ngay từ những năm đầu đời. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng nguồn nhân lực khỏe mạnh, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của Đồng Nai trong tương lai.
Thu Hảo