Đái tháo đường (ĐTĐ) là một trong những bệnh không lây nhiễm phổ biến trên toàn cầu. Trong đó, ĐTĐ típ 2 chiếm khoảng 90-95% tổng số trường hợp mắc bệnh. Nếu không được kiểm soát tốt, bệnh có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm, ảnh hưởng đến tim mạch, thận, mắt và hệ thần kinh.
Tầm quan trọng của dinh dưỡng hợp lý
Theo số liệu của Hiệp hội phòng chống đái tháo đường thế giới (IDF), năm 2021 trên toàn cầu, cứ 10 người trưởng thành thì có hơn một người đang sống chung với bệnh ĐTĐ. Tại Việt Nam, theo điều tra quốc gia năm 2020 do Bệnh viện Nội tiết Trung ương thực hiện tỷ lệ ĐTĐ toàn quốc là 7,3%; tỷ lệ tiền ĐTĐ là 17,8%.
Người bệnh đái tháo đường nên sử dụng vi chất có trong tự nhiên như rau và trái cây.
Bệnh đái tháo đường típ 2 không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống mà còn có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm như bệnh tim mạch, mù lòa, suy thận và cắt cụt chi. Tuy nhiên, nhiều biến chứng có thể được phòng ngừa hoặc làm chậm tiến triển nếu bệnh được phát hiện sớm, kiểm soát tốt đường huyết, huyết áp và duy trì lối sống lành mạnh, đặc biệt là chế độ dinh dưỡng hợp lý. Theo IDF, việc phát hiện sớm, kiểm soát tốt đường huyết và huyết áp có thể giúp giảm từ hơn 30% đến gần 80% nguy cơ mắc các biến chứng của bệnh.
Một chế độ dinh dưỡng hợp lý sẽ giúp người bệnh kiểm soát tốt đường huyết mà không cần dùng thuốc hoặc giảm được liều thuốc đang sử dụng, kiểm soát cân nặng, bảo vệ sức khỏe tim mạch và giảm hoặc kiềm chế các biến chứng do ĐTĐ gây ra.
Cách lựa chọn thực phẩm đảm bảo dinh dưỡng hợp lý
Người bệnh ĐTĐ típ 2 cần xây dựng chế độ ăn uống cân đối, bảo đảm cung cấp đầy đủ các nhóm chất dinh dưỡng gồm chất bột đường, chất đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất. Bữa ăn cần được điều chỉnh hợp lý nhằm hạn chế tăng đường huyết sau ăn, đồng thời tránh hạ đường huyết khi xa bữa ăn. Bên cạnh đó, chế độ dinh dưỡng cần đáp ứng nhu cầu hoạt động thể lực, duy trì cân nặng hợp lý và hạn chế các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu.
Để thực hiện chế độ dinh dưỡng hợp lý, việc lựa chọn thực phẩm có vai trò rất quan trọng.
Đối với chất bột đường: Nên ưu tiên các thực phẩm giàu chất xơ như rau xanh, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt (gạo lứt, bánh mì nguyên cám), khoai củ và trái cây nguyên quả. Hạn chế các thực phẩm chứa nhiều đường, dễ làm tăng đường huyết như bánh kẹo, mứt, trái cây sấy khô, mật ong, các loại quả ngọt như mít, đu đủ, xoài,…
Đối với chất đạm: Trong bữa ăn nên sử dụng cá (nên ăn cá ít nhất 2-3 bữa/tuần) và thủy hải sản, các loại thịt bò, thịt lợn ít mỡ, thịt gia cầm bỏ da. Nên chọn các thực phẩm có nhiều chất béo chưa bão hòa có lợi cho sức khỏe như đậu đỗ, lạc, vừng. Có thể sử dụng trứng 2-4 quả/tuần, ăn cả lòng đỏ và lòng trắng. Nên hạn chế thịt đỏ, thịt chế biến sẵn (xúc xích, thịt nguội, thịt xông khói) và nội tạng động vật do có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch.
Đối với chất béo: Nên chọn thực phẩm có ít chất béo bão hòa như cá, thịt nạc, đậu phụ, lạc, vừng. Chọn các dầu thực vật thay thế cho mỡ động vật như dầu đậu nành, dầu hướng dương… Tránh ăn các thức ăn như thịt mỡ, nội tạng động vật, dầu cọ, dầu dừa, hoặc các thức ăn chiên rán kỹ. Không nên sử dụng lại dầu đã qua chiên rán ở nhiệt độ cao.
Đối với vitamin và khoáng chất: Người bệnh ĐTĐ típ 2 cần được cung cấp các vi chất dinh dưỡng như người bình thường. Nên sử dụng vi chất có trong tự nhiên, có nhiều trong rau và trái cây. Đối với trái cây nên ăn trái cây nguyên múi, nguyên miếng, không nên uống nước ép trái cây vì quá trình chế biến đã bị mất chất xơ nên đường bị hấp thu nhanh hơn. Nên chọn những trái cây có chỉ số đường huyết thấp như ổi, lê, táo, cam. Ăn vừa phải trái cây có đường huyết trung bình như chuối, đu đủ. Hạn chế trái cây có chỉ số tăng đường huyết nhanh như dưa hấu, vải, nhãn, xoài. Hạn chế các thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều muối như dưa muối, cà muối, mỳ tôm, xúc xích,... Hạn chế cho thêm nước mắm, gia vị khi ăn uống.
Đối với đồ uống: Nên uống nước lọc; đồ uống có chứa cồn như rượu, bia có nguy cơ làm hạ đường huyết nên hạn chế sử dụng. Các loại nước ngọt, nước giải khát có ga chỉ sử dụng các loại nước không hoặc ít đường.
Bên cạnh việc lựa chọn thực phẩm, người bệnh cần xây dựng thói quen ăn uống khoa học và duy trì đều đặn. Nên ăn đúng giờ, kiểm soát khẩu phần, hạn chế ăn quá no và không tự ý bỏ bữa. Đồng thời, cần kết hợp chế độ dinh dưỡng hợp lý với hoạt động thể lực thường xuyên, phù hợp với tình trạng sức khỏe như đi bộ hoặc các bài tập vận động nhẹ nhàng.
ĐTĐ típ 2 có thể được kiểm soát tốt nếu người bệnh tuân thủ điều trị, thực hiện chế độ dinh dưỡng khoa học và duy trì hoạt động thể lực hợp lý.
ThS.BS. Hồ Thị Hồng