I-ốt là một vi chất dinh dưỡng cần thiết đối với tất cả mọi người. Nhu cầu I-ốt của cơ thể chỉ cần một lượng rất nhỏ nhưng có vai trò vô cùng quan trọng, thiếu I-ốt sẽ gây ra nhiều bệnh lý nguy hiểm, đặc biệt là đối với phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ.
Vai trò của I-ốt đối với sức khỏe
I-ốt là vi chất dinh dưỡng cần thiết cho việc tổng hợp các hormone của tuyến giáp, các hormone này có tác dụng đến quá trình sinh trưởng, phát triển và quá trình trao đổi chất trong cơ thể.
Một số sản phẩm muối/gia vị mặn có chứa I ốt trên thị trường hiện nay.
Trong thời kỳ bào thai và những năm đầu đời, hormone tuyến giáp giữ vai trò thiết yếu đối với quá trình hình thành, biệt hóa và hoàn thiện chức năng của não bộ. Cung cấp đủ I-ốt giúp tuyến giáp sản xuất hormone cần thiết, góp phần bảo đảm sự phát triển thể chất, trí tuệ và khả năng học tập, nhận thức của trẻ.
Đối với phụ nữ mang thai, nhu cầu I-ốt tăng cao hơn bình thường do cơ thể mẹ phải sản xuất nhiều hormone tuyến giáp hơn để đáp ứng nhu cầu cho cả mẹ và thai nhi. Bổ sung đủ I-ốt góp phần duy trì chức năng tuyến giáp bình thường của mẹ và giúp phát triển não bộ, hệ thần kinh và thể chất của trẻ ngay từ trong bụng mẹ. Ngược lại, thiếu I-ốt sẽ gây ra nhiều bệnh lý nguy hiểm.
Nguy cơ sức khỏe khi thiếu I-ốt
Các rối loạn do thiếu I-ốt có thể gặp ở mọi lứa tuổi từ bào thai, trẻ em đến khi người trưởng thành. Tuỳ thuộc từng giai đoạn phát triển của cuộc đời con người mà sự thiếu hụt I-ốt gây ra các rối loạn bệnh lý khác nhau.
Trong đó, nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhiều nhất do các rối loạn thiếu I-ốt là phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ, trẻ sơ sinh. Đối với phụ nữ mang thai, thiếu I ốt có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của thai nhi, làm tăng nguy cơ sảy thai, đẻ non. Hơn nữa, thiếu I-ốt thời kỳ bào thai gây nên những khuyết tật, tổn thương của hệ thần kinh và não bộ ở trẻ như đần thần kinh, đần phù niêm, chậm phát triển trí tuệ, thể chất, tâm sinh lý. Đối với trẻ nhỏ ở thời kỳ bú mẹ cũng bị ảnh hưởng nhiều khi thiếu I-ốt vì giai đoạn này sữa mẹ hầu như là nguồn duy nhất cung cấp I ốt cho trẻ trong 6 tháng đầu đời. Thiếu I-ốt thời gian này có thể gây bướu cổ, thiểu năng tuyến giáp sơ sinh ở trẻ.
Ở tuổi thanh thiếu niên và trưởng thành biểu hiện thường gặp và nhẹ nhất là bệnh bướu cổ. Tuyến giáp là nơi sản xuất ra các hormone tuyến giáp, trong đó I-ốt là một nguyên liệu chủ yếu để tổng hợp các hormone này. Khi thiếu I-ốt, cơ thể sẽ phản ứng bù trừ bằng cách tăng sinh tuyến giáp, nhằm tăng cường hoạt động để sản sinh lượng hormone đầy đủ, vì vậy dẫn đến hiện tượng phì đại tuyến giáp hay bướu cổ. Nặng hơn là gây chậm phát triển thể lực, đần độn, khả năng học tập kém.
Sử dụng muối hoặc các gia vị mặn có I-ốt là biện pháp hiệu quả để phòng ngừa thiếu I-ốt
Cơ thể con người không tự tổng hợp được I-ốt mà phải thu nhận từ bên ngoài vào chủ yếu qua đường thức ăn và nước uống. Tuy nhiên, hàm lượng I-ốt trong thức ăn phụ thuộc vào nguồn I-ốt của môi trường, chủ yếu trong đất và nước. Nồng độ I-ốt thấp trong đất và nước dẫn đến thực vật và động vật sinh sống trong khu vực đó bị thiếu I-ốt. Khi chúng ta sử dụng các thức ăn đó sẽ không đáp ứng đủ nhu cầu I-ốt của cơ thể.
Do đó cần bổ sung một hàm lượng I-ốt phù hợp vào bữa ăn hàng ngày. Thông dụng và phổ biến nhất là tăng cường I-ốt vào muối ăn và các gia vị mặn trong chế biến các bữa ăn hàng ngày. Để chọn muối ăn và các gia vị mặn có bổ sung I-ốt, hãy kiểm tra kỹ thông tin trên nhãn sản phẩm.
Cách sử dụng muối hoặc các gia vị mặn có I-ốt cũng giống như muối thường, có thể dùng để ướp thực phẩm, nêm thức ăn… mà không làm thay đổi mùi vị thức ăn. Không nên rang, nướng hoặc nấu muối I-ốt ở nhiệt độ cao trong thời gian dài, vì I-ốt có thể bay hơi. Hãy nêm muối I-ốt sau khi món ăn đã gần chín. Chỉ cần sử dụng muối I-ốt trong chế biến thức ăn hàng ngày là đủ đáp ứng nhu cầu I-ốt cho cơ thể.
Toàn dân nên sử dụng muối hoặc các gia vị mặn có I-ốt vì đây là biện pháp hiệu quả để phòng chống thiếu I-ốt.
ThS.BS.Hồ Thị Hồng