Từ ngày 01/7/2026, Luật Phòng bệnh chính thức có hiệu lực, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong chiến lược chăm sóc sức khỏe ở nước ta. Lần đầu tiên, Việt Nam có một đạo luật điều chỉnh toàn diện lĩnh vực phòng bệnh, tạo hành lang pháp lý thống nhất để bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân theo phương châm “phòng bệnh là chính”, chủ động từ sớm, từ xa và ngay tại cộng đồng.
Hình thành hành lang pháp lý thống nhất cho công tác phòng bệnh
Trước đây, các quy định về phòng bệnh được quy định rải rác trong nhiều luật và văn bản quy phạm pháp luật khác nhau. Việc Quốc hội ban hành Luật Phòng bệnh đã tạo cơ sở pháp lý đồng bộ cho toàn bộ hoạt động phòng bệnh, từ phòng, chống bệnh truyền nhiễm đến phòng, chống bệnh không lây nhiễm; từ dinh dưỡng, sức khỏe học đường, sức khỏe nghề nghiệp đến nâng cao sức khỏe cộng đồng.
Nhiều điểm mới trong luật phòng bệnh có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.
Luật cũng quy định rõ trách nhiệm của Nhà nước, các bộ, ngành, chính quyền địa phương, cơ sở y tế, tổ chức, doanh nghiệp và mỗi người dân trong công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe.
Chuyển mạnh từ chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh
Điểm đổi mới quan trọng nhất của Luật Phòng bệnh là chuyển trọng tâm của hệ thống y tế từ điều trị bệnh sang chủ động phòng bệnh và nâng cao sức khỏe.
Thay vì chỉ tập trung khám, chữa bệnh khi người dân đã mắc bệnh, Luật hướng đến việc phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ, can thiệp kịp thời, quản lý sức khỏe liên tục và khuyến khích mỗi người xây dựng lối sống lành mạnh để phòng bệnh.
Đây cũng là xu hướng mà nhiều quốc gia trên thế giới đang áp dụng nhằm giảm gánh nặng bệnh tật, kéo dài tuổi thọ khỏe mạnh và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Từng bước triển khai khám sức khỏe định kỳ cho người dân
Một trong những điểm mới được người dân đặc biệt quan tâm là quy định về tổ chức khám sức khỏe định kỳ.
Theo Luật Phòng bệnh, việc khám sức khỏe định kỳ cho người dân được tổ chức thực hiện theo lộ trình, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và khả năng của hệ thống y tế theo quy định của Luật Phòng bệnh và các văn bản hướng dẫn.
Thông qua hoạt động này, ngành y tế sẽ từng bước quản lý sức khỏe người dân theo vòng đời; phát hiện sớm bệnh tật và các yếu tố nguy cơ; tư vấn chăm sóc sức khỏe; quản lý các bệnh mạn tính ngay từ cộng đồng, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu.
Từng bước xây dựng hồ sơ sức khỏe điện tử
Luật Phòng bệnh tạo nền tảng pháp lý để từng bước triển khai hồ sơ sức khỏe điện tử. Theo đó, thông tin về tình trạng sức khỏe, tiền sử bệnh tật, kết quả khám sức khỏe, tiêm chủng và các dữ liệu liên quan sẽ được cập nhật, quản lý theo quy định nhằm phục vụ công tác theo dõi, chăm sóc sức khỏe liên tục.
Việc xây dựng cơ sở dữ liệu sức khỏe thống nhất sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, tạo thuận lợi cho người dân khi sử dụng dịch vụ y tế, đồng thời hỗ trợ cơ quan quản lý trong công tác dự báo và hoạch định chính sách y tế.
Quan tâm đồng thời bệnh truyền nhiễm và bệnh không lây nhiễm
Nếu trước đây công tác phòng bệnh chủ yếu tập trung vào bệnh truyền nhiễm thì Luật Phòng bệnh mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với các bệnh không lây nhiễm - nhóm bệnh đang chiếm tỷ lệ mắc và tử vong cao.
Các hoạt động phòng, chống tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, ung thư, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính cùng các yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, lạm dụng rượu, bia, dinh dưỡng không hợp lý và thiếu hoạt động thể lực sẽ được triển khai đồng bộ trong cộng đồng.
Y tế cơ sở giữ vai trò nền tảng
Luật xác định y tế cơ sở là nền tảng của hệ thống phòng bệnh. Theo đó, các trạm y tế, trung tâm y tế và hệ thống y tế dự phòng tiếp tục được củng cố, nâng cao năng lực để thực hiện giám sát dịch bệnh, truyền thông giáo dục sức khỏe, tổ chức tiêm chủng, quản lý sức khỏe người dân, quản lý bệnh không lây nhiễm và triển khai các hoạt động phòng bệnh tại cộng đồng.
Việc phát huy vai trò của y tế cơ sở sẽ giúp người dân được tiếp cận dịch vụ y tế thuận lợi ngay tại nơi cư trú, đồng thời giảm áp lực cho các bệnh viện tuyến trên.
Đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực phòng bệnh
Luật Phòng bệnh khuyến khích tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý sức khỏe, giám sát dịch bệnh và xây dựng cơ sở dữ liệu y tế.
Đây là nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý, tăng cường kết nối thông tin giữa các cơ sở y tế, phục vụ công tác chăm sóc sức khỏe người dân ngày càng thuận lợi, chính xác và hiệu quả.
Mỗi người dân là chủ thể của công tác phòng bệnh
Bên cạnh trách nhiệm của các cơ quan quản lý và ngành y tế, Luật Phòng bệnh đặc biệt nhấn mạnh vai trò của mỗi người dân. Mỗi người cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh; tham gia tiêm chủng đầy đủ; xây dựng lối sống lành mạnh; tham gia khám sức khỏe định kỳ khi được tổ chức triển khai theo quy định; đồng thời phối hợp với cơ quan y tế trong quản lý, theo dõi và bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình và cộng đồng.
Đồng Nai chủ động triển khai Luật Phòng bệnh
Đối với thành phố Đồng Nai, Luật Phòng bệnh là cơ sở quan trọng để ngành Y tế tiếp tục triển khai hiệu quả các chương trình phòng bệnh, đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao năng lực y tế cơ sở và từng bước quản lý sức khỏe toàn dân.
Đặc biệt, ngày 25/6/2026, UBND thành phố Đồng Nai đã ban hành Kế hoạch số 116/KH-UBND về triển khai khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần cho người dân theo lộ trình phù hợp. Kế hoạch hướng tới mục tiêu quản lý sức khỏe toàn dân theo vòng đời, phát hiện sớm bệnh tật, xây dựng hệ thống dữ liệu sức khỏe đồng bộ, góp phần xây dựng thành phố Đồng Nai hiện đại, văn minh và đáng sống.
Việc Luật Phòng bệnh chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 cùng với sự chủ động triển khai của thành phố Đồng Nai mở ra bước phát triển mới trong công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân, hướng tới xây dựng một hệ thống y tế hiện đại, lấy phòng bệnh làm nền tảng, lấy người dân làm trung tâm và lấy y tế cơ sở làm "gác cửa" cho sức khỏe cộng đồng./.
Bích Ngọc