Thông tư 27/2023/TT-BYT của Bộ Y tế quy định chuẩn hóa nhân viên y tế thôn bản nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cơ sở. Tuy nhiên, tại xã Đak Nhau (khu vực Bù Đăng), nơi nhiều thôn bản nằm cách trung tâm hàng chục cây số đường rừng, việc áp dụng đồng loạt các tiêu chuẩn mới đang đặt ra bài toán không dễ: làm sao nâng chuẩn mà không để mất đi những “cánh tay nối dài” của y tế cơ sở.
Những “bà đỡ” của thôn trước nguy cơ phải dừng việc
Suốt 27 năm qua, bà Điểu Thị Nơ (50 tuổi, dân tộc M’Nông), nữ hộ sinh sơ cấp ở thôn Đak Xuyên, xã Đak Nhau, vẫn được bà con trìu mến gọi là “người đỡ đẻ của buôn làng”.
Trong ngần ấy thời gian bà đã từng đón hơn 100 em bé chào đời, phần lớn trong những căn nhà nằm sâu giữa rẫy, có khi giữa đêm mưa rừng, không điện, không sóng điện thoại.
Nhưng khi Thông tư 27/2023/TT-BYT của Bộ Y tế có hiệu lực, quy định nhân viên y tế thôn bản và cô đỡ thôn bản phải đáp ứng các tiêu chuẩn về trình độ chuyên môn, chứng chỉ đào tạo, độ tuổi và thực hiện chế độ báo cáo theo quy định mới, bà Điểu Thị Nơ lại đứng trước nguy cơ phải dừng công việc đã gắn bó gần ba thập niên vì chưa đáp ứng đầy đủ các điều kiện này.
Bà Điểu Thị Nơ (bìa trái) đang đứng trước nguy cơ phải dừng công việc do chưa đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định mới. Trong ảnh: Bà Nơ đến thăm và tư vấn chăm sóc sức khỏe cho một gia đình có con nhỏ.
“Chữ mình không nhiều, tiếng kinh nói chưa thạo. Giờ bảo đi học dài ngày, thi cử, làm báo cáo trên điện thoại thông minh thì khó lắm. Nghỉ thì thương bà con, mà làm tiếp lại sợ sai quy định” - bà Nơ chia sẻ.
Cách nhà bà Nơ khoảng 3km, chị Thị Quan (36 tuổi, dân tộc M’Nông), nhân viên y tế thôn bản ở thôn Đak La, có trình độ dược sĩ trung cấp, cũng mang nỗi lo tương tự.
Gắn bó với công việc suốt 7 năm, dù mức phụ cấp chỉ vài trăm nghìn đồng mỗi tháng, chị vẫn bám bản vì “cái bụng tin nhau”.
“Đồng bào chỉ tin người quen trong buôn. Người trẻ có bằng cấp thì đi làm công nhân, người ở lại thì vướng tuổi, vướng bằng cấp. Nếu nửa đêm có sản phụ trở dạ giữa đường thì ai sẽ là người chạy đến đầu tiên?” - chị trăn trở.
Nâng chuẩn là cần thiết, nhưng cần phải có lộ trình
Tại xã Đak Nhau, nơi đồng bào dân tộc thiểu số chiếm gần 50% dân số, địa bàn rộng, nhiều thôn cách trung tâm xã từ 5-10km đường rừng, việc đáp ứng các tiêu chí này đang gặp không ít khó khăn.
Theo thống kê của Trạm Y tế xã Đak Nhau, địa phương hiện có 13 nhân viên y tế thôn bản và 24 cộng tác viên dân số. Trong số đó, khoảng 95% chưa đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn theo quy định mới và có nguy cơ phải dừng hợp đồng nếu không kịp hoàn thiện hồ sơ, bằng cấp.
Bác sĩ Trần Duy Thao – Phụ trách Trạm y tế xã Đak Nhau cho biết, mặc dù tỷ lệ phụ nữ mang thai được khám thai đủ ba lần đạt khoảng 98%, song vẫn còn trường hợp sinh tại nhà do ngại đi xa hoặc thiếu phương tiện. Trong bối cảnh đó, đội ngũ y tế thôn bản vẫn đóng vai trò quan trọng của hệ thống y tế cơ sở.
BS Thao cho rằng chủ trương chuẩn hóa là cần thiết nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe và giảm các tai biến sản khoa. Tuy nhiên, việc triển khai ở vùng sâu còn nhiều vướng mắc.
“Địa bàn rộng, dân cư phân tán. Nhân viên y tế thôn bản là lực lượng phát hiện sớm dịch bệnh, vận động tiêm chủng, theo dõi thai kỳ. Nếu nhiều người phải nghỉ cùng lúc, trạm sẽ thiếu lực lượng bám sát cơ sở, nguy cơ bỏ sót thông tin y tế rất lớn” – BS Thao nói.
Ông Điểu Thanh, trưởng thôn Đak La, cũng lo ngại khi đồng bào vẫn có tâm lý tin tưởng những người quen trong bản hơn là đến cơ sở y tế.
“Nếu mất đi lực lượng này, công tác tuyên truyền sinh đẻ an toàn, phòng chống suy dinh dưỡng hay vận động tiêm chủng sẽ bị ảnh hưởng rõ rệt” – ông Thanh nhận định.
Theo lãnh đạo xã Đak Nhau, địa phương đang rà soát lại toàn bộ đội ngũ nhân viên y tế thôn bản, đồng thời kiến nghị ngành y tế xem xét cơ chế chuyển tiếp phù hợp đối với các xã đặc thù.
“Chúng tôi đồng tình với chủ trương chuẩn hóa, nhưng cần có lộ trình đào tạo, bồi dưỡng tại chỗ trong 3-5 năm để tránh xáo trộn đột ngột về nhân lực” – lãnh đạo xã Đak Nhau cho biết.
Dù mức phụ cấp thấp nhưng chị Thị Quan (bìa phải) vẫn muốn gắn bó công việc trong những năm qua. Trong ảnh: Chị Quan tuyên truyền người dân các biện pháp phòng, chống dịch bệnh.
Theo các chuyên gia, chuẩn hóa y tế cơ sở là xu hướng tất yếu nhằm bảo đảm an toàn chuyên môn và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho người dân. Tuy nhiên, ở những vùng sâu như Đak Nhau, nơi việc thu hút nhân lực có trình độ còn nhiều khó khăn, việc áp dụng đồng loạt một khung tiêu chuẩn đang đặt ra nguy cơ thiếu hụt lực lượng bám thôn, bản.
Bài toán đặt ra không phải là có nên nâng chuẩn hay không, mà là cần một lộ trình phù hợp để vừa bảo đảm yêu cầu chuyên môn, vừa giữ được những người đã và đang làm nhiệm vụ “gác cổng” sức khỏe cộng đồng
N.Văn