Dù y học đã có phác đồ điều trị hiệu quả, song cuộc chiến phòng, chống bệnh lao tại Việt Nam nói chung và Đồng Nai nói riêng vẫn còn nhiều thách thức. Chính tâm lý xem thường các triệu chứng nhẹ và tình trạng tự ý bỏ dở phác đồ điều trị đang đẩy người bệnh vào nguy cơ lao kháng thuốc, đồng thời biến họ thành “nguồn lây” trong cộng đồng, khiến công tác kiểm soát dịch bệnh càng trở nên khó khăn.
Nguồn lây tiềm ẩn trong cộng đồng
Việt Nam hiện vẫn nằm trong nhóm quốc gia có gánh nặng bệnh lao cao, với khoảng gần 200.000 ca mắc mới mỗi năm, trong đó có hàng chục nghìn trường hợp lao kháng thuốc. Điều đáng lo ngại là phần lớn người bệnh chỉ tìm đến cơ sở y tế khi các triệu chứng đã rõ rệt như ho kéo dài, sụt cân, mệt mỏi, thậm chí ho ra máu.
Tại khoa Truyền nhiễm - Lao, Bệnh viện ĐK Bình Phước hiện đang điều trị khoảng 9 bệnh nhân, gồm cả lao mới và tái phát. Dù số lượng không lớn nhưng đây là nhóm bệnh cần được theo dõi chặt chẽ do nguy cơ lây nhiễm cao trong cộng đồng và thời gian điều trị kéo dài.
Điển hình như trường hợp ông Đ.D.T. (48 tuổi, ngụ tại phường Bình Phước), ông từng chủ quan cho rằng những cơn ho kéo dài chỉ là bệnh hô hấp thông thường. Đến khi cơn ho kéo dài cả tháng không dứt, cơ thể suy kiệt và sụt cân nhanh chóng, ông mới đi khám thì bàng hoàng phát hiện đã mắc bệnh lao.
Tương tự trường hợp của em T.T.M.N. (17 tuổi, ngụ tại xã Đồng Tâm, tỉnh Đồng Nai), trước đó em N. từng điều trị lao phổi nhưng khi thấy sức khỏe tiến triển tốt đã tự ý ngưng thuốc. Hậu quả bệnh tái phát, biến chứng thành viêm phổi nặng phải nhập viện điều trị.
.jpg)
BS Đinh Văn Minh khám cho một bệnh nhân lao đang điều trị tại Bệnh viện ĐK Bình Phước.
Theo bác sĩ Đinh Văn Minh, khoa Truyền nhiễm - Lao, Bệnh viện ĐK Bình Phước, chính sự chủ quan của người bệnh, nhập viện muộn dẫn đến bệnh tiến triển nặng, kéo dài thời gian điều trị và khó khăn hơn.
Theo các bác sĩ, một trong những rào cản lớn hiện nay là đội ngũ chuyên trách tại tuyến cơ sở đang phải kiêm nhiệm quá nhiều việc, nhân sự lại liên tục biến động. Điều này tạo ra lỗ hổng trong công tác theo dõi và quản lý bệnh nhân. Đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa và khu vực đồng bào dân tộc thiểu số, tỷ lệ phát hiện ca bệnh còn rất thấp, dẫn đến việc bệnh nhân nhập viện muộn, diễn tiến nặng và làm gia tăng nguy cơ lây nhiễm cộng đồng.
Để hiện thực hiện mục tiêu chấm dứt bệnh lao vào năm 2035, cần phải thay đổi phương thức từ bị động sang chủ động. Thay vì chờ người bệnh tìm đến, ngành y tế cần đẩy mạnh các chiến dịch sàng lọc ngay tại cộng đồng và nhóm đối tượng nguy cơ cao để phát hiện sớm và điều trị triệt để.
Điều trị lao cần phải kiên trì
Theo BS Minh, thách thức lớn nhất trong điều trị bệnh lao không nằm ở thuốc mà ở việc người bệnh có tuân thủ phác đồ hay không.
Hiện nay, phác đồ điều trị lao rất hiệu quả, tỷ lệ khỏi bệnh cao nếu người bệnh dùng thuốc đầy đủ, đúng thời gian. Tuy nhiên, nhiều trường hợp thấy đỡ là tự ý ngưng thuốc, dẫn đến tái phát hoặc kháng thuốc.
“Thông thường, thời gian điều trị lao kéo dài từ 6–9 tháng, với lao kháng thuốc có thể lên đến 18–24 tháng. Đây là quãng thời gian dài, đòi hỏi người bệnh phải kiên trì và tuân thủ nghiêm ngặt” – BS Minh cho biết thêm.
Em T.T.M.N. chia sẻ: “Thời gian nằm viện khiến em nhận ra việc bỏ dở điều trị rất nguy hiểm và bệnh không hề đơn giản như mình nghĩ. Từ nay, em sẽ tuân thủ điều trị, mong sớm hồi phục để không phải quay lại bệnh viện”.
Theo BS Minh, để hạn chế tình trạng bỏ dở điều trị, bệnh viện đã phối hợp với y tế cơ sở trong quản lý bệnh nhân sau xuất viện, đồng thời tăng cường tư vấn, nhắc nhở người bệnh tuân thủ điều trị và tái khám đúng hẹn.
Từ thực tế cho thấy, bệnh lao không chỉ là vấn đề y học mà còn liên quan đến nhận thức và tâm lý người bệnh. Sự e ngại, sợ bị kỳ thị khiến nhiều người chần chừ đi khám, làm bệnh tiến triển nặng và tăng nguy cơ lây lan.
Các chuyên gia khuyến cáo, phát hiện sớm và tuân thủ điều trị là “chìa khóa” kiểm soát bệnh lao. Bên cạnh đó, tiêm vắc-xin BCG, giữ vệ sinh cá nhân và duy trì môi trường sống thông thoáng là những biện pháp quan trọng giúp phòng ngừa bệnh trong cộng đồng.
Thanh Quyết