Ngành y tế Đồng Nai đang triển khai đồng bộ các giải pháp tầm soát và phát hiện sớm bệnh lao ngay tại cộng đồng. Những nỗ lực này không chỉ giúp kiểm soát bền vững nguồn lây, nâng cao hiệu quả điều trị mà hướng tới mục tiêu chấm dứt bệnh lao vào năm 2035.
Đẩy mạnh sàng lọc, ngăn nguồn lây trong cộng đồng
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), mỗi năm Việt Nam có khoảng 170.000 ca mắc lao mới và hơn 13.000 người tử vong. Đáng chú ý, khoảng 40% số ca mắc trong cộng đồng chưa được phát hiện hoặc chưa tiếp cận điều trị, đồng nghĩa nguồn lây vẫn âm thầm tồn tại và tiếp tục lan rộng.
Xét nghiệm đờm xác định bệnh lao tại cơ sở 2 CDC Đồng Nai.
Tại Đồng Nai, theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh (CDC) Đồng Nai, năm 2025 (riêng khu vực Bình Phước cũ) ghi nhận 828 ca mắc lao các thể, trong đó có 24 ca lao kháng thuốc. Con số này cho thấy bệnh lao vẫn chưa “hạ nhiệt” và tiếp tục gây áp lực lớn lên hệ thống y tế địa phương.
Theo các bác sĩ, khó khăn lớn nhất hiện nay không nằm ở điều trị mà ở khâu phát hiện sớm. Nhiều người mắc lao vẫn sinh hoạt bình thường mà không biết mình mang bệnh, chỉ đi khám khi bệnh đã tiến triển nặng.
Bác sĩ Nguyễn Anh Thu – Nhân viên phụ trách chương trình phòng, chống lao CDC Đồng Nai cho biết, triệu chứng giai đoạn đầu của bệnh lao thường mơ hồ, dễ khiến người dân chủ quan.
“Các dấu hiệu như ho kéo dài, sốt nhẹ, mệt mỏi, đau ngực dễ bị nhầm với cảm cúm hoặc viêm hô hấp thông thường. Nhiều người chỉ đến bệnh viện khi bệnh kéo dài không dứt hoặc sức khỏe giảm sút rõ rệt. Khi đó việc điều trị khó khăn hơn và nguy cơ lây lan cũng tăng lên” – BS Thu nói.
Để hạn chế tình trạng này, ngành Y tế Đồng Nai đang đẩy mạnh sàng lọc, giám sát chủ động tại cộng đồng, nhất là ở khu nhà trọ, khu công nghiệp, nơi tập trung đông lao động nhập cư, nhằm phát hiện kịp thời các trường hợp mắc bệnh lao, lao tiềm ẩn đề đưa vào quản lý điều trị. Cụ thể, năm 2025, CDC Đồng Nai tổ chức 5 đợt giám sát, 1 đợt sàng lọc tại trại giam Tống Lê Chân..
Ông Đoàn Văn Điều – nhân viên phụ trách chương trình phòng, chống lao tại Trung tâm Y tế khu vực Đồng Xoài cho biết, công tác rà soát bệnh lao được triển khai thường xuyên tại cơ sở.
“Chúng tôi phối hợp với các Trạm Y tế địa phương, mạng lưới y tế thôn bản rà soát người có biểu hiện ho kéo dài, sút cân, mệt mỏi. Các trường hợp nghi ngờ được hướng dẫn lấy mẫu xét nghiệm sớm để tránh bỏ sót ca bệnh” – ông Điều cho hay.
Theo ông Điều, các ca bệnh sau khi phát hiện đều được theo dõi sát, điều tra dịch tễ và lập danh sách người tiếp xúc gần để tầm soát, tránh phát sinh ổ lây trong gia đình và khu dân cư.
Lo ngại lao kháng thuốc
Một trong những thách thức lớn hiện nay là tình trạng lao kháng thuốc - biến chứng nguy hiểm khiến việc điều trị kéo dài, tốn kém và phức tạp hơn nhiều lần.
Theo BS Thu, trong số 828 ca bệnh có 24 trường hợp lao kháng thuốc. Dù chưa phải con số lớn, đây vẫn là cảnh báo đáng lo ngại nếu người bệnh không tuân thủ điều trị.
Nguyên nhân phổ biến dẫn đến lao kháng thuốc là bệnh nhân tự ý bỏ thuốc hoặc dùng thuốc không đúng phác đồ. “Nhiều người thấy sức khỏe cải thiện liền ngưng thuốc giữa chừng hoặc quên tái khám. Điều trị không đúng phác đồ sẽ khiến vi khuẩn lao thích nghi với thuốc, dẫn đến kháng thuốc. Khi đó, phác đồ điều trị sẽ kéo dài hơn, chi phí cao hơn và nguy cơ thất bại cũng lớn hơn” – BS Thu phân tích.
TS Phạm Hoàng Xuân – Phó giám đốc CDC Đồng Nai cho biết, rào cản lớn hiện nay là tâm lý sợ bị kỳ thị, xa lánh người bệnh giấu bệnh, không dám đi khám mà tự mua thuốc về điều trị. Điều này vô tình làm tăng nguy cơ lây lan trong cộng đồng.
Theo TS Xuân, để thay đổi suy nghĩ này, bên cạnh các hoạt động chuyên môn, truyền thông đóng vai trò then chốt trong hành trình loại trừ bệnh lao. Theo đó, truyền thông cần được đổi mới mạnh mẽ, tận dụng nền tảng số và mạng xã hội để truyền tải thông tin ngắn gọn, trực quan, dễ hiểu.
“Người dân cần hiểu rằng bệnh lao không phải án tử. Nếu phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ, bệnh hoàn toàn có thể chữa khỏi. Quan trọng là không giấu bệnh, không chủ quan và không thuốc điều trị giữa chừng” – TS Xuân nhấn mạnh.
Theo Chiến lược quốc gia phòng, chống lao, Việt Nam đặt mục tiêu cơ bản chấm dứt bệnh lao vào năm 2035. Để đạt mục tiêu này, ngành y tế xác định cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như phát hiện sớm bệnh lao, lao tiềm ẩn, điều trị đúng, quản lý chặt và nâng cao nhận thức cộng đồng.
Với sự vào cuộc của ngành y tế và sự chủ động của người dân, Đồng Nai đang từng bước siết chặt “lá chắn” phòng, chống lao hướng tới loại trừ căn bệnh này trong tương lai gần.
Thanh Hiển