Năm 2025, tổng tỷ suất sinh của Việt Nam đạt 1,93 con/phụ nữ, riêng Đồng Nai là 1,79 con/phụ nữ, đều thấp hơn mức sinh thay thế (2,1 con/phụ nữ). Xu hướng này đặt ra nhiều thách thức đối với cơ cấu dân số, nguồn nhân lực và hệ thống an sinh xã hội trong tương lai.

Đằng sau tình trạng mức sinh thấp là nhiều yếu tố liên quan đến việc làm, thu nhập, nhà ở, chi phí nuôi dạy con và khả năng tiếp cận các dịch vụ chăm sóc trẻ. Xung quanh vấn đề này, phóng viên đã có cuộc trao đổi với ThS.BS Lê Anh Tuấn, Phó Giám đốc Sở Y tế Đồng Nai.

ThS.BS Lê Anh Tuấn, Phó Giám đốc Sở Y tế thành phố Đồng Nai. 

- Trước hết, xin ông đánh giá khái quát thực trạng mức sinh tại Đồng Nai hiện nay. Qua thực tiễn, đâu là những nguyên nhân khiến nhiều người trẻ kết hôn muộn, trì hoãn sinh con hoặc chưa sinh đủ số con như mong muốn?

ThS.BS Lê Anh Tuấn: Theo số liệu năm 2025, tổng tỷ suất sinh của Đồng Nai đạt 1,79 con/phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế là 2,1 con/phụ nữ. Đây là vấn đề cấp thiết, đòi hỏi địa phương phải có những giải pháp kịp thời và lâu dài. Mức sinh thấp không chỉ ảnh hưởng đến quy mô, cơ cấu dân số mà còn tác động đến nguồn nhân lực, an sinh xã hội và sự phát triển kinh tế - xã hội trong tương lai.

Theo tôi, có ba nhóm nguyên nhân chủ yếu:

Thứ nhất, áp lực kinh tế và điều kiện sống. Chi phí nhà ở, sinh hoạt, giáo dục và chăm sóc trẻ em ngày càng tăng khiến nhiều cặp vợ chồng trẻ e ngại về khả năng tài chính, từ đó trì hoãn việc sinh con.

Thứ hai, áp lực công việc và trách nhiệm gia đình. Đồng Nai có đông công nhân, người lao động tại các khu công nghiệp. Đặc thù làm việc theo ca, thời gian làm việc kéo dài, trong khi dịch vụ chăm sóc trẻ chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu, khiến nhiều gia đình gặp khó khăn trong việc cân bằng giữa công việc và chăm sóc con cái. Đặc biệt, lao động nữ còn lo ngại việc sinh con có thể ảnh hưởng đến cơ hội việc làm và phát triển nghề nghiệp.

Thứ ba, sự thay đổi trong nhận thức và lối sống. Người trẻ ngày càng chú trọng phát triển sự nghiệp, độc lập tài chính và chất lượng cuộc sống nên có xu hướng kết hôn, sinh con muộn hơn. Bên cạnh đó, hạn chế về kiến thức sức khỏe sinh sản cũng như tình trạng vô sinh, hiếm muộn có thể ảnh hưởng đến khả năng và quyết định sinh con của các cặp vợ chồng.

Vì vậy, giải pháp không chỉ là tuyên truyền, vận động sinh đủ hai con mà quan trọng hơn là tạo môi trường thuận lợi để các cặp vợ chồng yên tâm kết hôn, sinh con và nuôi dạy con. Khi có việc làm ổn định, điều kiện nhà ở và dịch vụ chăm sóc trẻ em phù hợp, người trẻ sẽ có thêm động lực thực hiện mong muốn xây dựng gia đình và sinh đủ con.

- Nếu mức sinh thấp tiếp tục kéo dài, TP.Đồng Nai có thể phải đối mặt với những tác động như thế nào đối với cơ cấu dân số, nguồn nhân lực, an sinh xã hội và nhu cầu chăm sóc người cao tuổi trong tương lai, thưa ông?

ThS.BS Lê Anh Tuấn: Nếu mức sinh thấp kéo dài, đây sẽ là thách thức lớn đối với sự phát triển bền vững của Đồng Nai trong những thập niên tới. Tác động có thể chưa thể hiện rõ ngay trước mắt nhưng sẽ tích lũy và ảnh hưởng lâu dài đến cơ cấu dân số, nguồn nhân lực và hệ thống an sinh xã hội.

Có ba vấn đề đáng quan tâm:

Thứ nhất, nguy cơ thiếu hụt nguồn nhân lực. Đồng Nai có thế mạnh về công nghiệp, dịch vụ và logistics, với nhu cầu lao động lớn. Nếu mức sinh thấp kéo dài, số người bước vào độ tuổi lao động trong tương lai sẽ giảm mạnh, ảnh hưởng đến khả năng cung ứng nhân lực, năng lực cạnh tranh và thu hút đầu tư của địa phương.

Thứ hai, đẩy nhanh quá trình già hóa dân số. Khi số trẻ em sinh ra giảm, trong khi tuổi thọ ngày càng tăng, tỷ trọng người cao tuổi sẽ ngày càng lớn. Điều này đặt ra yêu cầu phải tăng cường các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng và chăm sóc dài hạn cho người cao tuổi.

Thứ ba, gia tăng áp lực đối với hệ thống y tế và an sinh xã hội. Số người cao tuổi tăng sẽ kéo theo nhu cầu khám, chữa bệnh, quản lý bệnh mạn tính và chăm sóc dài hạn. Trong khi đó, gia đình ít con có thể tạo thêm áp lực cho các thành viên trong việc chăm sóc cha mẹ khi về già. Vì vậy, cần phát triển các dịch vụ chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng và những mô hình chăm sóc phù hợp.

Mức sinh thấp kéo dài còn làm thay đổi quy mô dân số, rút ngắn thời kỳ cơ cấu dân số vàng và đẩy nhanh quá trình già hóa dân số. Do đó, chúng ta phải chủ động triển khai các giải pháp can thiệp từ sớm nhằm tăng mức sinh, hướng đến duy trì ổn định mức sinh thay thế. Đây không chỉ là trách nhiệm của ngành Y tế mà cần sự phối hợp của các cấp, các ngành, doanh nghiệp, gia đình và toàn xã hội.

 

Phòng Dân số, Sở Y tế Đồng Nai tập huấn nghiệp vụ cho cộng tác viên dân số tại xã Hưng Phước năm 2026.

- Hiện nay, người dân Đồng Nai được thụ hưởng những chính sách nào nhằm khuyến khích duy trì mức sinh thay thế và hỗ trợ sinh con, nuôi dạy con? Những chính sách nào đang được áp dụng và những chính sách nào sẽ có hiệu lực từ năm 2027?

ThS.BS Lê Anh Tuấn: Các chính sách hỗ trợ tài chính và tạo điều kiện cho người dân sinh con được triển khai theo từng giai đoạn.

Các chính sách áp dụng trong năm 2026:

Phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi được hỗ trợ một lần 1 triệu đồng/người theo Nghị quyết số 32/2024/NQ-HĐND ngày 11/12/2024 của HĐND tỉnh Đồng Nai.

Phụ nữ thuộc dân tộc thiểu số rất ít người khi sinh con được hỗ trợ 2 triệu đồng/lần sinh, áp dụng từ ngày 01/7/2026 theo Nghị định số 168/2026/NĐ-CP.

Ngoài ra, Luật Dân số cũng quy định các chính sách như lao động nữ sinh con thứ hai được nghỉ thai sản 7 tháng, lao động nam được nghỉ 10 ngày làm việc khi vợ sinh con thứ hai; người có từ hai con đẻ trở lên được ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội theo quy định của pháp luật về nhà ở.

Các chính sách thực hiện từ ngày 1-1-2027.

Theo Điều 3 Nghị định số 168/2026/NĐ-CP, phụ nữ sinh con thuộc một trong các trường hợp: là người dân tộc thiểu số rất ít người; cư trú tại địa phương có mức sinh dưới mức sinh thay thế (trong đó có TP. Đồng Nai); hoặc sinh đủ hai con trước 35 tuổi, được hỗ trợ 2 triệu đồng/lần sinh. Trường hợp thuộc nhiều diện hỗ trợ thì chỉ được hưởng một mức theo quy định.

Nghị định số 168/2026/NĐ-CP cũng quy định mức hỗ trợ tối đa theo chi phí thực tế là 900.000 đồng đối với phụ nữ mang thai khi thực hiện sàng lọc trước sinh và 600.000 đồng đối với trẻ sơ sinh khi thực hiện sàng lọc sơ sinh.  

Ngành Y tế sẽ phối hợp với chính quyền địa phương thông tin, hướng dẫn để người dân nắm rõ đối tượng, điều kiện và thủ tục thụ hưởng, bảo đảm chính sách được thực hiện công khai, minh bạch, đúng quy định. Người dân có thể liên hệ Ủy ban nhân dân xã, phường hoặc cơ sở y tế để được hướng dẫn cụ thể.

- Với vai trò là cơ quan chuyên môn, ngành Y tế Đồng Nai sẽ triển khai những giải pháp gì để ứng phó với tình trạng mức sinh thấp?

ThS.BS Lê Anh Tuấn: Ngành Y tế Đồng Nai xác định ứng phó với tình trạng mức sinh thấp là nhiệm vụ trọng tâm, lâu dài, gắn với nâng cao chất lượng dân số, phát triển nguồn nhân lực và bảo đảm sự phát triển bền vững của địa phương.

Trong đó, ngành Y tế tập trung vào các nhóm giải pháp:

Thứ nhất, đẩy mạnh truyền thông, vận động thay đổi nhận thức. Tăng cường tuyên truyền về lợi ích của việc sinh đủ hai con, kết hôn và sinh con ở độ tuổi phù hợp; không lựa chọn giới tính khi sinh và thực hiện bình đẳng giới.

Thứ hai, nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, chăm sóc bà mẹ và trẻ em. Củng cố mạng lưới cung cấp dịch vụ từ tuyến cơ sở đến bệnh viện chuyên khoa; nâng cao năng lực tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn, chăm sóc sức khỏe trước, trong và sau khi mang thai; đẩy mạnh sàng lọc trước sinh, sàng lọc sơ sinh, tiêm chủng, dinh dưỡng và điều trị vô sinh, hiếm muộn. Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng dân số ngay từ những năm đầu đời.

Thứ ba, phối hợp triển khai chính sách và ứng dụng công nghệ thông tin. Chủ động phối hợp với các sở, ngành, địa phương thực hiện chính sách hỗ trợ phù hợp, đặc biệt quan tâm đến công nhân, người lao động tại các khu công nghiệp và gia đình có hoàn cảnh khó khăn. Đồng thời, khai thác dữ liệu dân cư, dữ liệu chuyên ngành để theo dõi xu hướng mức sinh, từ đó đề xuất giải pháp sát với thực tiễn.

Quan điểm của ngành Y tế là không chỉ vận động người dân sinh con mà phải thực sự đồng hành cùng các gia đình từ trước khi kết hôn, trong quá trình chuẩn bị mang thai, thai kỳ đến khi trẻ ra đời và phát triển. Qua đó, giúp người dân tiếp cận các dịch vụ y tế an toàn, chất lượng và yên tâm hơn khi thực hiện kế hoạch sinh con.

- Trước khi kết thúc cuộc trao đổi, ông muốn gửi thông điệp gì đến các cặp vợ chồng đang cân nhắc việc sinh con, cũng như các cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp trong việc đồng hành, hỗ trợ các gia đình có con nhỏ?

ThS.BS Lê Anh Tuấn: Tôi mong muốn các cặp vợ chồng chủ động xây dựng kế hoạch sinh con phù hợp, hướng đến sinh đủ hai con và sinh con ở độ tuổi thích hợp; đồng thời chuẩn bị tốt về sức khỏe, tâm lý, kinh tế và trách nhiệm chăm sóc, nuôi dạy con.

Đối với các cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp, cần tiếp tục quan tâm đến người lao động, đặc biệt là lao động nữ và gia đình có con nhỏ; bảo đảm quyền lợi, cải thiện điều kiện làm việc và tạo môi trường thân thiện với gia đình. Các cấp, các ngành cần phối hợp thực hiện tốt chính sách về việc làm, nhà ở, giáo dục, chăm sóc trẻ em và an sinh xã hội.

Duy trì mức sinh thay thế là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Mục tiêu không chỉ là có thêm trẻ em được sinh ra mà còn phải bảo đảm mỗi trẻ em đều được chào đón, chăm sóc và phát triển toàn diện; mỗi gia đình có điều kiện xây dựng cuộc sống ổn định, hạnh phúc. Ngành Y tế Đồng Nai sẽ tiếp tục đồng hành, nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe bà mẹ và trẻ em, góp phần duy trì mức sinh thay thế, nâng cao chất lượng dân số và phát triển bền vững.

Xin cảm ơn ThS.BS Lê Anh Tuấn!

Bích Ngọc (thực hiện)

Share with friends

Bài liên quan

Tăng tốc phát triển y tế, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe
Đồng Nai quy định mức thù lao hằng tháng cho cộng tác viên dân số
Ngành Y tế Đồng Nai quyết tâm tạo giá trị sản xuất gần 6.000 tỷ đồng trong quý IV/2026
Chung tay chăm sóc, mở cơ hội phát triển cho trẻ em khuyết tật
Cộng tác viên dân số: “Cánh tay nối dài” cần được tiếp sức
Thêm “trợ lý AI” hỗ trợ phát hiện sớm bệnh hô hấp
Nhiều địa phương linh hoạt triển khai khám sức khỏe miễn phí cho người dân
Phẫu thuật nội soi tuyến giáp qua ngã tiền đình miệng: Thêm lựa chọn điều trị cho người bệnh
Bệnh viện ĐKKV Định Quán đạt tiêu chuẩn Vàng trong điều trị đột quỵ
Chuyển đổi số tạo động lực tăng trưởng cho Đồng Nai
Việc hiến tạng đối với người dưới 18 tuổi cần có hội đồng y khoa
Tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh
Ngành Y tế Đồng Nai tập trung 4 nhóm giải pháp góp phần xây dựng nông thôn mới
Chính phủ quy định mới về hoạt động và quản lý cơ sở trợ giúp xã hội
Bệnh viện ĐK Đồng Nai đưa Trung tâm Tai Mũi Họng vào hoạt động, nâng cao năng lực điều trị chuyên sâu
Đổi mới truyền thông y tế theo tinh thần Nghị Quyết 25 - Bài 2: Chuyển đổi số, truyền thông nguy cơ và nâng cao hiệu quả thực chất
Đổi mới truyền thông y tế theo tinh thần Nghị Quyết 25 - Bài 1: Lấy phòng bệnh làm trọng tâm, lấy người dân làm trung tâm
6 nhiệm vụ trọng tâm về thực hiện dân chủ ở cơ sở
Ngành Y tế Đồng Nai tập trung 6 nhóm giải pháp thúc đẩy tăng trưởng trong quý IV năm 2026
Y tế cơ sở chủ động quản lý sức khỏe người dân
ban tin SKDN
Thủ tục hành chính
TUYEN TRUYEN PHAP LUAT

TƯ VẤN

• Tư vấn tiêm các loại vắc xin:
  02513.899.580 hoặc 02513.846.680
• Tư vấn khám sức khỏe, khám bệnh nghề nghiệp:
  02513.834.493-141
• Tư vấn Quan trắc môi trường - Lấy mẫu nước: 
  02513.835.672-131
• Tư vấn sức khỏe sinh sản:
  02513.843.957
• Tư vấn xét nghiệm nước
- thực phẩm:
  02518.871.681
• Tư vấn dinh dưỡng:
 02513.840.429
• Tư vấn HIV/AIDS:
  02518.872.322

LIÊN KẾT

Bộ Y tế
Cục phong bệnh
Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương
Viện pasteur HCM
Sở Y Tế Đồng Nai