Dù 100% hộ dân nông thôn tại Đồng Nai đã được tiếp cận nguồn nước hợp vệ sinh (cảm quan trong, không màu, không mùi vị lạ), song vẫn còn khoảng 21% hộ chưa được sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn quốc gia theo QCVN 01-1:2024/BYT. Hưởng ứng Ngày Nước thế giới 2026 với thông điệp “Nơi dòng nước chảy, bình đẳng nảy mầm”, việc thu hẹp khoảng cách tiếp cận nước sạch đang trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm bảo đảm công bằng và sức khỏe bền vững cho người dân.
21% hộ dân nông thôn chưa được sử dụng nước sạch đạt chuẩn
Tại nhiều khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa trên địa bàn tỉnh Đồng Nai, nước sạch vẫn chưa phải là điều hiển nhiên. Không ít hộ dân hiện vẫn sử dụng nước giếng khoan, nước mưa hoặc nguồn nước mặt chưa qua xử lý, hoặc chỉ xử lý thủ công phục vụ sinh hoạt hằng ngày.
Gia đình anh Nguyễn Xuân Thành (phường Đồng Xoài, tỉnh Đồng Nai) từng xem nước giếng khoan là nguồn nước “an toàn”. “Chỉ cần thấy nước trong, không mùi là tôi yên tâm dùng” – anh Thành chia sẻ.
Một hộ gia đình ở phường Đồng Xoài, tỉnh Đồng Nai sử dụng nước sạch trong sinh hoạt hằng ngày.
Thói quen ấy chỉ thay đổi khi gia đình được nhân viên y tế địa phương tuyên truyền về nguy cơ ô nhiễm nguồn nước ngầm trong bối cảnh dân cư ngày càng đông, mật độ khai thác giếng khoan tăng cao, chất lượng và trữ lượng ngày một xuống cấp. Từ đó, gia đình anh chủ động lắp đặt hệ thống lọc nước, sử dụng nước tiết kiệm và xử lý rác thải sinh hoạt đúng cách nhằm hạn chế tác động đến nguồn nước chung.
Câu chuyện của gia đình anh Thành cũng phản ánh thực trạng tại nhiều vùng nông thôn trong tỉnh. Theo số liệu ngành chức năng, đến cuối năm 2025, 100% hộ dân nông thôn Đồng Nai đã được tiếp cận nguồn nước hợp vệ sinh. Tuy nhiên, chỉ khoảng 79% hộ sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn quốc gia. Đáng chú ý, mới có khoảng 43% hộ sử dụng nước từ hệ thống cấp nước tập trung; phần còn lại vẫn phụ thuộc vào các nguồn nước nhỏ lẻ tại hộ gia đình.
Điều này đồng nghĩa vẫn còn khoảng 21% hộ dân nông thôn chưa được sử dụng nước sạch đạt chuẩn, tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe, đặc biệt là trẻ em và người cao tuổi. Khoảng cách tiếp cận nước sạch giữa khu vực nông thôn và đô thị vì vậy vẫn còn khá rõ nét.
Theo CN.CKI Lương Trường Vĩnh – Trưởng khoa Sức khỏe môi trường – Y tế trường học, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đồng Nai, tại các đô thị, đa số người dân đã được sử dụng nước máy sau xử lý đạt quy chuẩn quốc gia. Tuy nhiên, áp lực dân số cùng với sự phát triển nhanh của hoạt động công nghiệp, nông nghiệp, sản xuất – kinh doanh đang tạo gánh nặng lớn lên nguồn nước mặt và nước ngầm. Nếu không được quản lý, kiểm soát chặt chẽ, nguy cơ ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt là khó tránh khỏi.
Bảo vệ nguồn nước – trách nhiệm của toàn xã hội
Theo CN Vĩnh, ô nhiễm nguồn nước hiện nay xuất phát từ nhiều nguyên nhân như nước thải sinh hoạt, nước thải công nghiệp chưa xử lý đạt chuẩn, chất thải rắn và hóa chất sử dụng trong sản xuất nông nghiệp…
Nhiều người dân vẫn đánh giá chất lượng nước chủ yếu bằng cảm quan, trong khi vi sinh vật, kim loại nặng và hóa chất độc hại không thể nhận biết bằng mắt thường. “Việc sử dụng nguồn nước sinh hoạt không bảo đảm vệ sinh trong thời gian dài có thể gây ra các bệnh về đường tiêu hóa, da liễu, đồng thời làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính, có thể gây ung thư” – CN Vĩnh nói.
Thông điệp “Nơi dòng nước chảy, bình đẳng nảy mầm” của Ngày Nước Thế giới 2026 nhấn mạnh: Tiếp cận nước sạch không chỉ là vấn đề môi trường mà còn là vấn đề công bằng xã hội và quyền con người. Khi nguồn nước được bảo vệ và phân bổ hợp lý, cơ hội phát triển mới thực sự được mở ra cho mọi cộng đồng, nhất là các nhóm yếu thế tại khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa.
Theo CN Vĩnh, hưởng ứng Ngày Nước Thế giới năm nay, nhiều địa phương trong tỉnh đã triển khai hoạt động kiểm tra, giám sát chất lượng nước sạch sử dụng cho mục đích sinh hoạt, truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng về sử dụng nước tiết kiệm, bảo vệ nguồn nước và kiểm soát xả thải ra môi trường. Một số khu dân cư, trường học, cơ quan, đơn vị đã áp dụng mô hình tiết kiệm nước, tái sử dụng nước cho tưới cây, vệ sinh, góp phần giảm áp lực lên nguồn nước sạch.
Thực tế cho thấy, nhiều hộ gia đình đã chủ động lắp đặt hệ thống lọc nước, kiểm tra định kỳ chất lượng nguồn nước sinh hoạt, hạn chế xả thải trực tiếp ra môi trường. Những hành động nhỏ nhưng bền bỉ ấy đang góp phần gìn giữ nguồn nước cho hiện tại và tương lai.
“Bảo vệ nước sạch không phải là trách nhiệm riêng của ngành tài nguyên – môi trường hay ngành y tế, mà là trách nhiệm của toàn xã hội. Mỗi hành động nhỏ như không xả rác xuống kênh rạch, sử dụng nước tiết kiệm, ưu tiên sản phẩm thân thiện với môi trường đều góp phần quan trọng trong việc bảo vệ nguồn nước” – CN Vĩnh nhấn mạnh.
Thanh Quyết