Đột quỵ hiện là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn phế tại Việt Nam. Trong bối cảnh thời gian cấp cứu “giờ vàng” quyết định khả năng phục hồi của người bệnh, việc xây dựng hệ thống điều trị đột quỵ tại các địa phương đóng vai trò hết sức quan trọng.
PGS-TS-BS Nguyễn Huy Thắng, Phó Chủ tịch Hội Đột quỵ Việt Nam, Chủ tịch Hội Đột quỵ TP.HCM đánh giá, Đồng Nai hiện là một trong những điểm sáng về điều trị đột quỵ trong cả nước với nhiều trung tâm đạt chứng nhận chất lượng cao của Hội Đột quỵ Thế giới (WSO).
PGS-TS-BS Nguyễn Huy Thắng (bên phải), Chủ tịch Hội Đột quỵ TP.HCM, Trưởng khoa Bệnh lý mạch máu não Bệnh viện Nhân dân 115 – Chủ tọa đoàn phiên “Thần Kinh” tại Hội nghị KHKT Bệnh viện ĐK Đồng Nai năm 2025.
*Phó giáo sư đánh giá như thế nào về những kết quả nổi bật trong điều trị đột quỵ tại Đồng Nai thời gian qua?
-Đồng Nai hiện đã có 5 đơn vị tiếp nhận và điều trị đột quỵ, trong đó 3 trung tâm lớn gồm Bệnh viện Đa khoa Đồng Nai, Bệnh viện Đa khoa Thống Nhất và Bệnh viện ĐKKV Long Khánh. Cả 3 bệnh viện đều đạt các chứng nhận từ WSO, gồm Kim Cương và Bạch Kim. Đây là những chứng nhận khắt khe, phản ánh toàn diện từ quy trình tiếp nhận, tốc độ xử trí, năng lực can thiệp đến hiệu quả điều trị.
Với dân số hơn 4,4 triệu người, Đồng Nai là địa phương có nhu cầu điều trị đột quỵ rất lớn. Hệ thống điều trị được tổ chức rộng khắp giúp người bệnh tiếp cận y tế sớm hơn, tránh được tình trạng kéo dài thời gian di chuyển lên tuyến trên. Điều này đặc biệt quan trọng bởi với bệnh nhân đột quỵ thì “thời gian là não”, mỗi phút trôi qua khi mạch máu não bị tắc sẽ có khoảng 1,9 triệu tế bào thần kinh chết đi. Việc rút ngắn quãng đường đến viện đóng góp rõ rệt vào kết quả điều trị của tỉnh.
PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng - Phó chủ tịch Hội Đột quỵ Việt Nam, Chủ tịch Hội Đột quỵ TP.Hồ Chí Minh (thứ 4 từ phải sang) tại Hội nghị khoa học kỹ thuật Bệnh viện ĐK Đồng Nai năm 2025
Bên cạnh đó, Đồng Nai cũng là địa phương có tinh thần chủ động học hỏi, tích cực kết nối và tham gia các chương trình đào tạo liên tục, giúp đội ngũ bác sĩ cập nhật nhanh những tiến bộ mới nhất. Điều này thể hiện rất rõ ở chất lượng chuyên môn và sự chuyên nghiệp trong xử trí đột quỵ cấp tại các bệnh viện của tỉnh.
*Việc triển khai phát triển mạng lưới điều trị đột quỵ tại Đồng Nai có những điểm gì đáng chú ý, thưa ông?
Điều đáng ghi nhận nhất ở Đồng Nai chính là cách triển khai đồng bộ, bài bản, chất lượng. Không phải địa phương nào cũng có thể xây dựng được nhiều trung tâm đạt chuẩn trong thời gian ngắn như vậy. Đạt chứng nhận của WSO không hề đơn giản. Bệnh viện phải bảo đảm tốc độ xử trí nhanh, đội ngũ bác sĩ chuyên sâu 24/7, trang thiết bị đầy đủ, tuân thủ hàng loạt tiêu chí chất lượng và báo cáo dữ liệu minh bạch…
Đặc biệt, Đồng Nai làm rất tốt mô hình kết nối giữa trung tâm chính và các trung tâm vệ tinh. Các đơn vị như Bệnh viện Đa khoa khu vực Long Khánh hay Bệnh viện Đa khoa khu vực Định Quán đều phát huy tốt vai trò của mình, hỗ trợ sàng lọc sớm, tiếp nhận bước đầu và chuyển tuyến hợp lý.
Nhờ vậy, tỷ lệ bệnh nhân đột quỵ được điều trị tái thông mạch máu, bao gồm tiêu sợi huyết và can thiệp lấy huyết khối ngày càng tăng. Đây là chỉ số quan trọng phản ánh năng lực hệ thống và chất lượng chuyên môn.
*Theo Phó giáo sư, Đồng Nai còn có thể mở rộng hoặc cải thiện thêm ở những lĩnh vực nào?
Tôi cho rằng Đồng Nai đã đi rất đúng hướng và đang trên đà phát triển mạnh. Tuy nhiên vẫn có một số lĩnh vực có thể tiếp tục hoàn thiện.
Một là, đẩy mạnh giáo dục cộng đồng. Thực tế cho thấy đa số bệnh nhân đến viện trễ vì không nhận biết dấu hiệu đột quỵ hoặc lựa chọn sơ cứu chưa phù hợp. Nếu người dân biết áp dụng quy tắc FAST (Face – Arm – Speech – Time), cơ hội hồi phục của bệnh nhân sẽ cao hơn rất nhiều.
Hai là, mở rộng thêm hệ thống chẩn đoán sớm và chuyển viện nhanh, đặc biệt tại các vùng xa. Nếu xây dựng được mạng lưới xét nghiệm, chụp CT nhanh tại tuyến cơ sở, việc chuyển bệnh nhân lên trung tâm can thiệp sẽ tiết kiệm thời gian đáng kể.
Ba là, tăng cường đào tạo nhân lực chuyên sâu. Đột quỵ là lĩnh vực phức tạp, đòi hỏi đội ngũ bác sĩ thần kinh, can thiệp mạch, hồi sức luôn được cập nhật kiến thức mới. Đồng Nai đã làm tốt điều này, nhưng có thể mở rộng thêm quy mô để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng.
*Hiện nay có những tiến bộ nào nổi bật trong điều trị đột quỵ trên thế giới và Việt Nam, thưa ông?
-Có hai tiến bộ quan trọng mà chúng tôi muốn nhấn mạnh. Thứ nhất là mở rộng cửa sổ điều trị. Trước năm 2018, thời gian điều trị tiêu sợi huyết hoặc can thiệp lấy huyết khối chỉ giới hạn trong 4,5 - 6 giờ. Nhưng nhờ các nghiên cứu quy mô lớn, cửa sổ điều trị đã được mở rộng lên tới 24 giờ đối với một số nhóm bệnh nhân phù hợp. Điều này mang tính đột phá, giúp rất nhiều người bệnh, kể cả những trường hợp nặng hoặc đến viện muộn vẫn còn cơ hội được điều trị.
Tại Bệnh viện Nhân dân 115 – trung tâm lớn nơi chúng tôi đang công tác – trước khi mở rộng cửa sổ điều trị, mỗi năm chỉ thực hiện khoảng 400–500 ca can thiệp. Sau khi áp dụng cửa sổ 24 giờ, số ca tăng lên 1,7 ngàn –1,8 ngàn ca/năm. Nghĩa là có thêm hơn 1,2 ngàn bệnh nhân được cứu sống hoặc giảm di chứng nặng nhờ tiến bộ này.
Tiến bộ thứ hai là nâng cao chất lượng các trung tâm điều trị trên phạm vi cả nước nhờ các chương trình đào tạo theo chuẩn quốc tế, mô hình kết nối trung tâm – vệ tinh và hệ thống công nghệ hỗ trợ đánh giá hình ảnh. Điều này giúp các bác sĩ tuyến tỉnh như ở Đồng Nai, có thể tiếp cận nhanh những phương pháp tiên tiến, giảm tối đa nhu cầu chuyển tuyến lên Thành phố Hồ Chí Minh.
*Người dân cần làm gì để phòng ngừa đột quỵ, thưa ông?
-Phòng bệnh lúc nào cũng tốt hơn chữa bệnh, đặc biệt với đột quỵ. Có ba điều quan trọng nhất. Thứ nhất, kiểm soát huyết áp. Đây là yếu tố nguy cơ số 1, chiếm khoảng 90% ca đột quỵ. Tăng huyết áp thường không gây triệu chứng, nên cần khám định kỳ và dùng thuốc đều đặn.
Thứ hai, kiểm soát đường huyết và mỡ máu. Khoảng 30% người đột quỵ có liên quan đến tiểu đường. Lối sống ít vận động, chế độ ăn nhiều dầu mỡ, làm dụng rượu bia cũng góp phần làm tăng nguy cơ.
Thứ ba, duy trì lối sống lành mạnh. Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, tập thể dục tối thiểu 30 phút mỗi ngày, giữ cân nặng hợp lý, ngủ đủ giấc – đây là những biện pháp đơn giản nhưng mang lại hiệu quả lớn.
Đặc biệt, khi gặp người nghi đột quỵ, điều quan trọng nhất là đưa bệnh nhân đến cơ sở điều trị đột quỵ gần nhất càng nhanh càng tốt. Không tự ý cạo gió, vắt chanh, nắn bóp hay cho uống thuốc vì những thao tác này không có lợi, thậm chí làm chậm thời gian cấp cứu quý giá./.
Bích Ngọc