Trước sự phát triển bùng nổ của mạng xã hội và công nghệ số, công tác truyền thông - giáo dục sức khỏe (TT-GDSK) không thể tiếp tục duy trì phương thức một chiều truyền thống. Tại Hội thảo "Đổi mới truyền thông y tế trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp" năm 2026 do Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương tổ chức ngày 27/8 tại Gia Lai, hàng loạt giải pháp mang tính đột phá đã được đưa ra: ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) và thiết bị đeo thông minh trong quản lý sức khỏe, đẩy mạnh truyền thông đa nền tảng tại CDC Lâm Đồng, và đặc biệt là đề xuất chuyển đổi thước đo đánh giá hiệu quả từ chỉ số hành chính (KPI) sang truyền thông thay đổi hành vi (BCC) của CDC Đồng Nai.
Sự cần thiết phải đổi mới phương thức truyền thông y tế
Trong nhiều thập kỷ, truyền thông y tế chủ yếu dựa vào các kênh truyền thống như loa phát thanh xã/phường, tờ rơi, pa-nô, áp phích và các buổi nói chuyện chuyên đề trực tiếp. Mặc dù các kênh này vẫn giữ vai trò nhất định tại vùng sâu vùng xa, nhưng đối với đại bộ phận người dân - đặc biệt là giới trẻ và khu vực đô thị - tính tương tác thấp và sự chậm trễ thông tin của truyền thông truyền thống đã giảm đáng kể hiệu quả.
Thực tế quản lý tại các địa phương cho thấy, nếu chỉ đo lường công tác truyền thông bằng số lượng tờ rơi phát ra, số lượt phát thanh hay số hội nghị được tổ chức (các chỉ số KPI thuần túy hành chính), ngành Y tế sẽ không đánh giá được liệu người dân có thực sự hiểu nguy cơ, thay đổi nhận thức và áp dụng các hành vi vệ sinh phòng bệnh hay không. Do đó, việc kết hợp công nghệ số hiện đại với phương pháp truyền thông thay đổi hành vi (BCC) đã trở thành yêu cầu tất yếu.
Ứng dụng công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo (AI) trong chăm sóc sức khỏe
Một trong những báo cáo thu hút sự chú ý đặc biệt tại hội thảo là tham luận của tập đoàn Samsung về "Ứng dụng công nghệ số và AI trong quản lý sức khỏe" qua nền tảng Samsung Health. Báo cáo đã minh chứng cách công nghệ hiện đại có thể cá nhân hóa dữ liệu sức khỏe và hỗ trợ người dân tự chăm sóc bản thân chủ động:
Dữ liệu định lượng: Bằng cách đo lường số bước chân, nhịp tim, thời gian vận động, huyết áp, điện tâm đồ (ECG), nồng độ oxy trong máu (SpO2), chỉ số BMI... công nghệ cung cấp bức tranh trực quan, chính xác về thể trạng theo thời gian thực; giúp người dùng nhận diện sớm bất thường.
Dữ liệu định tính (AI): Bằng việc phân tích Điểm năng lượng (Energy Score), Điểm giấc ngủ (Sleep Score), mức độ căng thẳng (Stress), chỉ số AGEs... thuật toán AI phân tích sâu dữ liệu sinh lý, đưa ra khuyến nghị lối sống personalized (nghỉ ngơi, vận động) giúp ngăn ngừa bệnh mãn tính.
ThS.BS Nguyễn Thị Hiếu Hòa, Giám đốc CDC Lâm Đồng trình bày tham luận tại Hội thảo
Bên cạnh đó, bài tham luận của CDC Lâm Đồng về "Đẩy mạnh truyền thông số" đã chia sẻ kinh nghiệm xây dựng hệ sinh thái truyền thông trên các nền tảng Zalo, Fanpage Facebook, TikTok và cổng thông tin điện tử. CDC Lâm Đồng đã tận dụng các định dạng nội dung hiện đại như Infographic, Video ngắn (Reels/Shorts), Motion Graphics để biến các kiến thức y khoa khô khan thành thông điệp ngắn gọn, dễ nhớ, dễ chia sẻ. Kết quả cho thấy tỷ lệ tiếp cận người dân tăng gấp nhiều lần so với phương thức truyền thống với chi phí sản xuất tối ưu.
Chuyển đổi từ KPI sang Đánh giá thay đổi hành vi (BCC): Đột phá từ CDC Đồng Nai
Trưởng Khoa TT-GDSK CDC Đồng Nai Hoàng Thị Bích Ngọc trình bày tham luận tại Hội thảo
Điểm nhấn về mặt quản trị truyền thông tại hội thảo chính là mô hình "Chuyển đổi đánh giá KPI sang Truyền thông thay đổi hành vi (BCC)" do CDC Đồng Nai báo cáo. Đây là bước tiến quan trọng giải quyết triệt me "căn bệnh thành tích" trong truyền thông y tế:
Chỉ số KPI cũ (Đầu vào/Đầu ra hành chính): Đo lường bằng số lượng tin bài đăng tải, số lượng băng rôn treo, số tờ rơi phát tận tay người dân. Hạn chế: Không đo lường được hiệu quả thực tế đối với sức khỏe cộng đồng.
Chỉ số BCC mới (Đầu ra hành vi sức khỏe): Đo lường tỷ lệ phần trăm người dân thực hiện hành vi có lợi. Ví dụ: Tỷ lệ phụ nữ mang thai tiêm đủ vắc xin; Tỷ lệ hộ gia đình tự diệt lăng quăng phòng sốt xuất huyết hàng tuần; Tỷ lệ người dân đi khám sức khỏe định kỳ.
CDC Đồng Nai đã áp dụng quy trình BCC gồm 5 bước bài bản: (1) Phân tích đối tượng mục tiêu và rào cản hành vi; (2) Thiết kế thông điệp truyền thông đánh trúng tâm lý; (3) Lựa chọn kênh truyền thông đa dạng có tương tác; (4) Thử nghiệm và điều chỉnh sản phẩm; (5) Khảo sát đánh giá mức độ thay đổi hành vi trước và sau chiến dịch. Nhờ chuyển sang đánh giá BCC, các chiến dịch phòng chống sốt xuất huyết và tay chân miệng tại Đồng Nai đã giảm thiểu chi phí hình thức và nâng cao rõ rệt tỷ lệ tham gia thực chất của cộng đồng.
Sự kết hợp giữa công nghệ số, Trí tuệ nhân tạo (AI) và phương pháp truyền thông thay đổi hành vi (BCC) chính là "chìa khóa vàng" để nâng tầm công tác truyền thông y tế trong giai đoạn mới. Việc CDC Lâm Đồng đẩy mạnh truyền thông số hay CDC Đồng Nai tiên phong chuyển đổi sang BCC đã chứng minh rằng: Giá trị thực sự của truyền thông y tế không nằm ở số lượng tài liệu xuất bản, mà đo bằng những hành vi sức khỏe có lợi được người dân duy trì hàng ngày. Đây là hướng đi cần được kiểm chứng hiệu quả ứng dụng trong thực tế và nhân rộng trên phạm vi toàn quốc.
Trung tâm Truyền thông – Giáo dục sức khỏe Trung ương