Chính phủ vừa ban hành Nghị định 165/2026/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng bệnh. Đây được xem là dấu mốc quan trọng, thể hiện bước chuyển mạnh mẽ của ngành y tế Việt Nam từ tư duy “chữa bệnh” sang “phòng bệnh chủ động”, lấy người dân làm trung tâm và chăm sóc sức khỏe toàn diện trong suốt vòng đời.
Bác sĩ TYT xã Đa Kia khám sàng lọc miễn phí bệnh tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính cho người dân.
Những chính sách mới không chỉ tác động trực tiếp đến công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân mà còn định hình chiến lược phát triển của ngành y tế trong giai đoạn mới theo hướng hiện đại, bền vững và dự phòng chủ động.
Phòng bệnh toàn diện – định hướng trọng tâm của ngành y tế
Một trong những điểm nổi bật của Nghị định 165/2026 là xây dựng mô hình phòng bệnh toàn diện, liên ngành và xuyên suốt vòng đời. Công tác phòng bệnh không còn là nhiệm vụ riêng của ngành y tế mà có sự tham gia của nhà trường, gia đình, chính quyền địa phương, các tổ chức xã hội và mỗi người dân.
Lần đầu tiên, công tác phòng bệnh được đặt ở vị trí trung tâm trong hệ thống y tế. Các hoạt động phòng bệnh được triển khai đồng bộ từ tiêm chủng, dinh dưỡng, vệ sinh môi trường, sức khỏe tâm thần, y tế trường học, an toàn thực phẩm đến khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc phát hiện sớm bệnh và truyền thông giáo dục sức khỏe.
Không chỉ tập trung kiểm soát bệnh truyền nhiễm, Nghị định còn mở rộng sang dự phòng bệnh không lây nhiễm, rối loạn tâm thần, dinh dưỡng và các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.
Ngành y tế khuyến cáo người dân chủ động tiêm chủng đầy đủ; thực hiện vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường; ăn chín uống sôi; duy trì vận động thể lực và chế độ dinh dưỡng hợp lý; đồng thời khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm bệnh tật và theo dõi thông tin y tế chính thống, tránh tin giả về dịch bệnh.
“Phòng bệnh từ sớm, từ xa, từ cơ sở” chính là định hướng lớn của ngành y tế Việt Nam trong giai đoạn mới. Đây được xem là bước chuyển quan trọng nhằm giảm chi phí điều trị, giảm quá tải bệnh viện và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.
Chính thức thành lập Quỹ Phòng bệnh
Một trong những điểm mới đáng chú ý của Nghị định 165/2026 là việc thành lập Quỹ Phòng bệnh nhằm tạo nguồn lực tài chính ổn định, lâu dài cho công tác y tế dự phòng.
Quỹ sẽ hỗ trợ các hoạt động như phòng, chống dịch bệnh truyền nhiễm; tiêm chủng; truyền thông giáo dục sức khỏe; sàng lọc phát hiện sớm bệnh; kiểm soát yếu tố nguy cơ gây bệnh; nâng cao năng lực y tế cơ sở và y tế dự phòng.
Việc hình thành Quỹ Phòng bệnh sẽ giúp người dân có thêm cơ hội tiếp cận các chương trình phòng bệnh miễn phí hoặc được hỗ trợ chi phí, đồng thời giúp các địa phương chủ động hơn trong ứng phó với dịch bệnh và tăng cường đầu tư cho y tế cơ sở.
Quỹ cũng được kỳ vọng trở thành “lá chắn tài chính” giúp Việt Nam nâng cao năng lực ứng phó với dịch bệnh trong tương lai, giảm gánh nặng điều trị và bảo vệ sức khỏe nhân dân một cách bền vững.
Nhiều chính sách chăm sóc sức khỏe học sinh, sinh viên
Nghị định 165/2026 quy định rõ trách nhiệm của cơ sở giáo dục trong chăm sóc và bảo vệ sức khỏe người học. Theo đó, học sinh, sinh viên sẽ được kiểm tra sức khỏe đầu năm học; khám sàng lọc bệnh, tật; rà soát tiền sử tiêm chủng; tư vấn tâm lý học đường; theo dõi tình trạng dinh dưỡng và bảo đảm môi trường học tập an toàn.
Nhà trường phải bố trí nhân viên y tế trường học hoặc người phụ trách công tác y tế trường học theo quy định.
Đáng chú ý, Nghị định yêu cầu tăng cường giáo dục kỹ năng tự bảo vệ sức khỏe; phòng chống bạo lực học đường; nhận diện sớm nguy cơ rối loạn tâm thần; kiểm soát các yếu tố nguy hại như thuốc lá, rượu bia và thực phẩm không an toàn.
Các chính sách này góp phần giúp trẻ em được chăm sóc sức khỏe ngay từ trường học, phát hiện sớm bệnh học đường và các vấn đề tâm lý, đồng thời tạo môi trường học tập an toàn, lành mạnh.
Đẩy mạnh khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc bệnh
Nghị định 165/2026 nhấn mạnh vai trò của khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc phát hiện sớm bệnh trong bảo vệ sức khỏe nhân dân. Các hoạt động được tăng cường gồm khám sức khỏe định kỳ; sàng lọc bệnh học đường; sàng lọc bệnh không lây nhiễm; theo dõi dinh dưỡng; theo dõi sức khỏe tâm thần và rà soát tiền sử tiêm chủng.
Từ năm 2026, người dân được khám sức khỏe miễn phí ít nhất mỗi năm một lần theo lộ trình ưu tiên cho các nhóm yếu thế như người cao tuổi, người khuyết tật, người thuộc hộ nghèo, cận nghèo, người có công, người mắc bệnh mạn tính, người sinh sống tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, vùng khó khăn, xã đảo và đặc khu.
Nhân viên TYT xã Phú Nghĩa đo huyết áp miễn phí cho người dân.
Các cơ sở giáo dục tiếp tục tổ chức kiểm tra sức khỏe đầu năm học cho trẻ em mầm non và học sinh phổ thông. Người sử dụng lao động có trách nhiệm tổ chức khám sức khỏe định kỳ, khám bệnh nghề nghiệp cho người lao động theo quy định.
Việc khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc miễn phí được thực hiện lồng ghép với khám sức khỏe nghề nghiệp, khám bảo hiểm y tế và các hoạt động chăm sóc sức khỏe khác nhằm từng bước hoàn thành sổ sức khỏe điện tử cho toàn dân.
Ngành y tế khuyến cáo người dân không nên chờ có bệnh mới đi khám mà cần duy trì khám sức khỏe định kỳ ít nhất một lần mỗi năm; chủ động sàng lọc các bệnh lý như tăng huyết áp, tiểu đường, ung thư để phát hiện và điều trị sớm.
Sức khỏe tâm thần được đặc biệt chú trọng
Lần đầu tiên, sức khỏe tâm thần được đưa vào hệ thống phòng bệnh một cách toàn diện và bài bản. Nghị định yêu cầu tăng cường tư vấn tâm lý học đường; phát hiện sớm dấu hiệu rối loạn tâm thần; giảm áp lực học tập; phòng chống bạo lực học đường và hỗ trợ người có nguy cơ rối loạn tâm thần.
Đồng thời, đẩy mạnh sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và ngành y tế trong chăm sóc sức khỏe tâm thần cho người dân, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên.
Theo ngành y tế, sức khỏe tâm thần quan trọng không kém sức khỏe thể chất. Stress kéo dài, lo âu, trầm cảm nếu không được hỗ trợ sớm có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến học tập, lao động và chất lượng cuộc sống.
Người dân được khuyến cáo cần quan tâm nhiều hơn đến cảm xúc, tinh thần của bản thân và người thân; chủ động chia sẻ khi gặp áp lực tâm lý; tìm kiếm hỗ trợ chuyên môn khi có dấu hiệu bất thường; đồng thời xây dựng lối sống tích cực, ngủ đủ giấc và hạn chế căng thẳng kéo dài.
Dinh dưỡng trở thành trụ cột của y tế hiện đại
Nghị định 165/2026 xác định dinh dưỡng là nền tảng quan trọng trong phòng bệnh và nâng cao thể lực, tầm vóc người Việt.
Theo đó, các cơ sở giáo dục phải xây dựng bữa ăn học đường bảo đảm cân đối dinh dưỡng; theo dõi tình trạng dinh dưỡng của người học; giáo dục thói quen ăn uống lành mạnh; tăng cường vận động thể lực và phối hợp với gia đình trong chăm sóc dinh dưỡng cho trẻ em.
Dinh dưỡng hợp lý góp phần tăng sức đề kháng, phòng chống suy dinh dưỡng, giảm béo phì, giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch, tiểu đường và hỗ trợ phát triển thể chất, trí tuệ cho trẻ em.
Ngành y tế khuyến cáo người dân ăn đa dạng thực phẩm; hạn chế đồ ăn nhanh, nước ngọt; tăng cường rau xanh, trái cây; duy trì vận động thể lực hằng ngày và quan tâm dinh dưỡng cho trẻ em, người cao tuổi.
Tăng cường kiểm dịch y tế và an toàn sinh học
Nghị định 165/2026 cũng tăng cường kiểm soát dịch bệnh tại cửa khẩu, phương tiện vận tải, hàng hóa và cộng đồng nhằm ngăn chặn nguy cơ xâm nhập dịch bệnh từ sớm.
Các biện pháp được quy định rõ gồm khai báo y tế, kiểm dịch y tế, cách ly y tế, xét nghiệm giám sát, kiểm soát mẫu bệnh phẩm và tăng cường an toàn sinh học.
Việc kiểm dịch không chỉ áp dụng đối với con người mà còn đối với hàng hóa, mẫu bệnh phẩm và các yếu tố nguy cơ lây nhiễm khác nhằm phát hiện sớm dịch bệnh nguy hiểm, hạn chế lây lan xuyên biên giới và nâng cao năng lực ứng phó với các đại dịch mới nổi.
Nghị định 165/2026/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng quan trọng để xây dựng hệ thống y tế dự phòng hiện đại, chủ động và hiệu quả hơn trong bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.
Bích Ngọc