Tỷ số giới tính khi sinh tại Đồng Nai vẫn cao hơn mức cân bằng sinh học tự nhiên. Dù chưa ở mức báo động, các chuyên gia cho rằng đây là dấu hiệu không thể chủ quan bởi mất cân bằng giới tính khi sinh là hệ quả của những định kiến kéo dài nhiều năm. Kiểm soát tình trạng này không chỉ là nhiệm vụ của ngành y tế mà đòi hỏi sự thay đổi nhận thức từ mỗi gia đình và sự chung tay của cả cộng đồng.
Định kiến cũ, hệ lụy mới
Theo Phòng Dân số, Sở Y tế thành phố Đồng Nai, hiện tỷ số giới tính khi sinh của địa phương dao động từ 108-110 bé trai/100 bé gái, cao hơn mức cân bằng sinh học tự nhiên là 104-106 bé trai/100 bé gái.
Khoảng chênh lệch không quá lớn nhưng với những người làm công tác dân số, đây là chỉ số cần được theo dõi sát, bởi mất cân bằng giới tính khi sinh không xuất hiện một sớm một chiều mà là kết quả của những định kiến kéo dài trong nhiều năm.
Xe tuyên truyền lưu động của Phòng Dân số Trung tâm Y tế khu vực Bình Long tuyên truyền vận động người dân không lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức.
Quan niệm “phải có con trai nối dõi”, “nhà phải có con trai mới đủ” hay tâm lý “sinh ít nhưng phải đủ nếp đủ tẻ” vẫn còn tồn tại ở không ít gia đình. Khi những quan niệm ấy kết hợp với sự phát triển của công nghệ y học, nguy cơ lựa chọn giới tính thai nhi ngày càng hiện hữu.
Đồng Nai là địa phương có tốc độ đô thị hóa, công nghiệp hóa nhanh với hàng triệu lao động đến từ nhiều tỉnh, thành. Điều này đặt ra không ít thách thức trong công tác kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh.
Theo ThS. Lương Quỳnh Trang, Trưởng Phòng Dân số, Sở Y tế thành phố Đồng Nai, kinh nghiệm từ nhiều quốc gia châu Á cho thấy một khi tỷ số giới tính khi sinh duy trì ở mức cao trong thời gian dài, những hệ lụy sẽ rất khó khắc phục.
“Trong khoảng 10-15 năm tới, nếu không kiểm soát tốt, tình trạng dư thừa nam giới trong độ tuổi kết hôn có thể xảy ra, kéo theo mất cân bằng trong cơ cấu dân số, thị trường lao động và nhiều vấn đề xã hội khác. Phụ nữ và trẻ em gái cũng có nguy cơ trở thành nhóm dễ bị tổn thương hơn trong tiếp cận giáo dục, việc làm và các cơ hội phát triển” – ThS. Trang phân tích.
Theo ThS. Trang, khi giá trị của một đứa trẻ bị đánh giá dựa trên giới tính thì cũng là lúc những nỗ lực xây dựng bình đẳng giới đứng trước nhiều rào cản.
Thay đổi nhận thức từ mỗi gia đình
Tác phẩm đoạt giải nhất cuội thi vẽ tranh hưởng ứng ngày trẻ em gái (11/10) do Phòng Dân số, Sở Y tế thành phố Đồng Nai tổ chức năm 2025.
Nhiều năm qua, Đồng Nai triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh. Trong đó, truyền thông được xác định là một trong những giải pháp trọng tâm, góp phần thay đổi nhận thức, hành vi và từng bước xóa bỏ định kiến giới trong cộng đồng.
Các hoạt động truyền thông được triển khai thường xuyên tại khu dân cư, trường học, khu công nghiệp và những nơi tập trung đông lao động trẻ. Nội dung truyền thông không chỉ phổ biến quy định của pháp luật mà còn cung cấp kiến thức về bình đẳng giới, chăm sóc sức khỏe sinh sản và những hệ lụy lâu dài của việc lựa chọn giới tính thai nhi.
Cùng với các hình thức tuyên truyền như pano, áp phích, tờ rơi, Đồng Nai còn đẩy mạnh truyền thông trên nền tảng số bằng các video ngắn, infographic, đặc biệt là những câu chuyện thực tế về các gia đình có con gái nhưng vẫn hạnh phúc, thành đạt.
Theo ThS. Trang, những câu chuyện đời thường có sức lan tỏa mạnh mẽ hơn nhiều so với những khẩu hiệu tuyên truyền. “Khi người dân nhìn thấy nhiều gia đình chỉ có con gái nhưng các cháu học giỏi, thành đạt, hiếu thảo với cha mẹ, họ sẽ dần thay đổi suy nghĩ. Giá trị của một đứa trẻ không nằm ở giới tính mà ở cách gia đình yêu thương, nuôi dưỡng và tạo điều kiện để các em phát triển” – ThS. Trang chia sẻ.
Chị Huỳnh Thị Thảo, xã Thuận Lợi, thành phố Đồng Nai, cho biết sau khi sinh hai con gái, vợ chồng chị từng chịu nhiều áp lực từ người thân và hàng xóm vì chưa có con trai. “Ngày đó ai cũng bảo phải sinh thêm để có con trai nối dõi. Nhưng sau nhiều lần được cán bộ dân số tuyên truyền, nghe trên loa truyền thanh và chứng kiến nhiều gia đình chỉ có con gái nhưng các cháu đều học hành thành đạt, vợ chồng tôi quyết định dừng lại” – chị Thảo kể.
Hiện nay, hai con gái của chị đều đang học đại học tại TP.HCM. “Nhìn các con khỏe mạnh, ngoan ngoãn, có định hướng tương lai rõ ràng, tôi chưa bao giờ thấy mình thiếu điều gì chỉ vì không có con trai” – chị Thảo nói.
Câu chuyện của gia đình chị Thảo cũng là điều mà những người làm công tác dân số mong muốn: sự thay đổi bắt đầu từ nhận thức của mỗi gia đình.
Đồng thuận xã hội để giữ cân bằng giới tính khi sinh
Theo ThS. Lương Quỳnh Trang, mất cân bằng giới tính khi sinh là vấn đề xã hội và nhân khẩu học có ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển của địa phương.
“Nếu không kiểm soát tốt từ bây giờ, những hệ lụy sẽ không chỉ dừng lại ở các con số thống kê mà sẽ tác động trực tiếp đến cơ cấu dân số, chất lượng nguồn nhân lực, an sinh xã hội và mục tiêu bình đẳng giới trong tương lai” – ThS. Trang nhấn mạnh.
Để kiểm soát tình trạng này, ngành y tế đang tiếp tục tham mưu UBND thành phố hoàn thiện các chính sách dân số phù hợp với Chiến lược Dân số Việt Nam đến năm 2030; tăng cường thanh tra, kiểm tra các cơ sở y tế nhằm ngăn chặn hành vi tiết lộ giới tính thai nhi hoặc can thiệp lựa chọn giới tính trái quy định; đồng thời ứng dụng công nghệ thông tin để theo dõi sát diễn biến tỷ số giới tính khi sinh.
Song song đó phối hợp với Hội Liên hiệp Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Mặt trận Tổ quốc và chính quyền địa phương trong việc đưa thông điệp bình đẳng giới đến từng khu dân cư, từng gia đình.
Theo ThS. Trang, các chính sách kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh chỉ phát huy hiệu quả khi nhận được sự đồng thuận và thay đổi nhận thức từ mỗi gia đình, mỗi cộng đồng. Giữ tỷ số giới tính khi sinh ở mức cân bằng tự nhiên không chỉ là nhiệm vụ của ngành dân số mà còn là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Bởi sự phát triển bền vững của một địa phương không được đo bằng số bé trai hay bé gái được sinh ra, mà bằng việc mọi đứa trẻ đều được chào đời trong sự yêu thương, được tôn trọng và có cơ hội phát triển bình đẳng.
Thanh Hiển