Khi nhắc đến bệnh lao, nhiều người thường nghĩ ngay đến những cơn ho kéo dài, sụt cân hay sốt nhẹ về chiều. Tuy nhiên, có không ít người mang vi khuẩn lao trong cơ thể nhưng hoàn toàn khỏe mạnh và không có bất kỳ triệu chứng nào. Tình trạng này được gọi là lao tiềm ẩn. Mặc dù chưa gây bệnh và không lây cho người khác, vi khuẩn lao vẫn có thể chuyển sang thể hoạt động khi sức đề kháng suy giảm nếu không được phát hiện và điều trị dự phòng kịp thời.
Để giúp người dân hiểu rõ hơn về lao tiềm ẩn và lợi ích của việc chủ động tầm soát, phóng viên CDC Đồng Nai đã trao đổi với BS.CKI Hoàng Thi Thơ, Phó Giám đốc Bệnh viện Phổi Đồng Nai.
BS.CKI Hoàng Thi Thơ, Phó Giám đốc Bệnh viện Phổi Đồng Nai.
*Thưa bác sĩ, nhiều người cho rằng không ho, không sốt thì không thể nhiễm lao. Vậy vì sao một người hoàn toàn khỏe mạnh vẫn có thể mang vi khuẩn lao trong cơ thể? Lao tiềm ẩn này khác với bệnh lao thông thường như thế nào?
- BS.CKI Hoàng Thi Thơ: Bệnh lao là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn lao (Mycobacterium tuberculosis - MTB) gây ra. Bệnh có thể gây tổn thương ở tất cả các cơ quan, bộ phận trong cơ thể, trong đó lao phổi là thể phổ biến nhất (chiếm 80-85%). Bệnh lây qua đường hô hấp do hít phải các hạt khí dung có chứa vi khuẩn lao phát tán khi bệnh nhân lao phổi giai đoạn tiến triển ho, khạc, hắt hơi...
Thông thường, người mắc bệnh lao thể hoạt động sẽ xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ như sau:
Ở người lớn: Ho kéo dài trên 2 tuần (ho khan, ho có đờm, ho ra máu). Đi kèm với đó là gầy sút cân, kém ăn, mệt mỏi; sốt nhẹ về chiều hoặc sốt kéo dài không rõ nguyên nhân trên 2 tuần; ra mồ hôi đêm; đau ngực, khó thở.
Ở trẻ em: Bệnh diễn biến kéo dài trên 2 tuần với ít nhất một trong các biểu hiện như ho kéo dài; khò khè tái diễn không đáp ứng thuốc giãn phế quản; giảm cân hoặc không tăng cân trong 3 tháng gần nhất; sốt, mệt mỏi, chán ăn, ra mồ hôi đêm; viêm phổi cấp tính không đáp ứng với điều trị kháng sinh sau 2 tuần.
Tuy nhiên, cũng có những trường hợp bệnh nhân mắc lao nhưng hoàn toàn không có triệu chứng gì. Rất nhiều trường hợp chỉ vô tình phát hiện ra tổn thương ở phổi khi đi khám sức khỏe định kỳ và chụp X-quang phổi.
Khác với bệnh lao, lao tiềm ẩn (nhiễm lao) là tình trạng cơ thể người có đáp ứng miễn dịch với kháng nguyên của vi khuẩn lao nhưng chưa có dấu hiệu lâm sàng, cận lâm sàng nào cho thấy bệnh lao đang hoạt động. Người nhiễm lao nếu có hệ miễn dịch bình thường thì nguy cơ chuyển thành bệnh lao trong suốt cuộc đời khoảng 10%. Nhưng với người suy giảm miễn dịch (như đồng nhiễm HIV), đái tháo đường, bệnh thận mạn,… nguy cơ vi khuẩn "thức giấc" và bùng phát thành bệnh lao hoạt động sẽ tăng lên rất cao, gấp khoảng 20 lần so với người bình thường.
*Thưa bác sĩ, lao tiềm ẩn không có triệu chứng. Vậy làm thế nào để người dân biết mình thuộc nhóm nguy cơ cao và cần đi tầm soát?
- BS.CKI Hoàng Thi Thơ: Do không có triệu chứng cảnh báo, việc chủ động tầm soát dựa trên các yếu tố nguy cơ là vô cùng quan trọng. Những đối tượng thuộc nhóm nguy cơ cao mắc lao gồm có: Người tiếp xúc trực tiếp với nguồn lây (đặc biệt là trẻ em); Người có tiền sử chẩn đoán và điều trị bệnh lao; Người bị suy giảm miễn dịch: nhiễm HIV, mắc bệnh tự miễn, sử dụng thuốc ức chế miễn dịch (như Corticosteroid) kéo dài, đang điều trị hóa chất ung thư...; Người mắc các bệnh mạn tính như đái tháo đường, suy thận mạn...; Trẻ em suy dinh dưỡng (đặc biệt là suy dinh dưỡng nặng) và trẻ em chưa được tiêm vắc xin phòng lao BCG; Người sống và làm việc trong môi trường khép kín, thông gió kém (quản giáo, phạm nhân, người bệnh tâm thần...); Người nghiện ma túy, rượu, thường xuyên hút thuốc lá, thuốc lào; Nhân viên y tế, đặc biệt là lực lượng công tác trong chuyên khoa lao và bệnh phổi.
BS.CKI Hoàng Thi Thơ thăm khám cho người bệnh tại Bệnh viện Phổi Đồng Nai.
Những người thuộc các nhóm nguy cơ trên cần chủ động đến các cơ sở y tế để khám sàng lọc định kỳ, giúp phát hiện sớm bệnh lao, lao tiềm ẩn, điều trị kịp thời, hạn chế tối đa nguy cơ lây lan ra cộng đồng cũng như ngăn ngừa các biến chứng nặng.
*Hiện nay việc tầm soát lao tiềm ẩn được thực hiện bằng những phương pháp nào? Người dân có phải tốn nhiều chi phí không, thưa bác sĩ?
- BS.CKI Hoàng Thi Thơ: Việc tầm soát lao tiềm ẩn hiện nay rất thuận tiện. Người dân muốn chủ động kiểm tra có thể đến các trung tâm y tế hoặc Bệnh viện Phổi Đồng Nai. Tại đây, sau khi được khám sàng lọc để xác định chắc chắn không mắc bệnh lao thể hoạt động, các bác sĩ sẽ chỉ định làm xét nghiệm chẩn đoán lao tiềm ẩn.
Hiện nay, có các phương pháp chẩn đoán lao tiềm ẩn như: phản ứng da Mantoux (TST), các test da sử dụng kháng nguyên từ vi khuẩn lao người (TBST) và xét nghiệm định lượng Interferon Gamma trong máu(IGRA).
Tại Bệnh viện Phổi Đồng Nai, kỹ thuật chính đang được triển khai theo Chương trình Chống lao Quốc gia (CTCLQG) là xét nghiệm nội bì với Tuberculine (kỹ thuật Mantoux - TST). Đây là kỹ thuật đơn giản và hiện đang được Chương trình Chống lao Quốc gia tài trợ hoàn toàn miễn phí cho người dân có chỉ định để chẩn đoán lao tiềm ẩn.
Ngoài ra CTCLQG còn có xét nghiệm định lượng Interferon Gamma (IGRA).
*Nhiều người thường có tâm lý e ngại việc phải dùng thuốc điều trị khi cơ thể vẫn đang khỏe mạnh. Bác sĩ có lời khuyên gì về lợi ích của điều trị dự phòng lao tiềm ẩn, cũng như các biện pháp phòng ngừa trong cuộc sống hằng ngày?
- BS.CKI Hoàng Thi Thơ: Tâm lý e ngại khi dùng thuốc lúc khỏe mạnh là điều dễ hiểu, nhưng đối với lao tiềm ẩn, việc điều trị dự phòng mang lại lợi ích rất lớn. Mặc dù cơ thể chưa phát bệnh, nhưng nếu được điều trị sớm và đúng phác đồ, chúng ta sẽ triệt tiêu mầm bệnh “ẩn nấp”, giảm tối đa nguy cơ chuyển thành bệnh lao tiến triển, tránh được các biến chứng nguy hiểm và ngăn ngừa nguồn lây cho gia đình, cộng đồng.
Việc phát hiện và điều trị lao tiềm ẩn sớm chính là chìa khóa để cắt đứt nguồn lây từ gốc. Ngoài việc tuân thủ chỉ định điều trị của bác sĩ khi phát hiện nhiễm lao tiềm ẩn, mỗi cá nhân cần chủ động phòng bệnh trong cuộc sống hằng ngày bằng cách:
- Duy trì lối sống lành mạnh, ăn uống đủ chất, rèn luyện thể thao để nâng cao sức đề kháng.
- Giữ không gian sống thoáng mát, nhiều ánh sáng mặt trời; hạn chế ở trong môi trường chật hẹp, ẩm thấp, thiếu thông gió.
- Đeo khẩu trang khi đến nơi đông người hoặc khi tiếp xúc với người có biểu hiện ho, sốt.
- Chủ động đi tầm soát định kỳ nếu thuộc nhóm đối tượng nguy cơ cao.
- Khi có triệu chứng nghi ngờ mắc lao cần đến cơ sở y tế để khám, chẩn đoán sớm.
Mỗi người dân nâng cao ý thức bảo vệ sức khỏe bản thân cũng chính là đang chung tay cùng ngành y tế hướng tới mục tiêu chấm dứt bệnh lao vào năm 2035.
Xin trân trọng cảm ơn bác sĩ!
Thiên Thanh (thực hiện)