Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành sự quan tâm đặc biệt đến công tác chăm sóc và bảo vệ sức khỏe Nhân dân. Những lời dạy sâu sắc của Người về y học dự phòng, nhất là tư tưởng “phòng bệnh hơn chữa bệnh”, đến nay vẫn giữ nguyên giá trị, trở thành nền tảng quan trọng cho chiến lược phát triển y tế dự phòng, hướng tới mục tiêu bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân một cách bền vững.
Ngày 15/2/1965, Bác Hồ về thăm đồng bào xã Nam Chính, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương và nói chuyện về công tác vệ sinh phòng bệnh (Ảnh tư liệu).
Năm 1953, trong bối cảnh kháng chiến chống Pháp ác liệt, Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư tới Hội nghị cán bộ y tế toàn quốc, trong đó Người căn dặn: “Sức khỏe của cán bộ và nhân dân được bảo đảm thì tinh thần càng hăng hái. Tinh thần và sức khỏe đầy đủ thì kháng chiến càng nhiều thắng lợi, kiến quốc càng mau thành công”. Đồng thời, Người nhấn mạnh vai trò then chốt của công tác dự phòng bằng lời dạy: “Phòng bệnh cũng cần thiếtnhư chữa bệnh”, và sau này Người tiếp tục nâng tầm thành một chân lý: “Phòng bệnh hơn trị bệnh”.
Dù ở cương vị là người đứng đầu Nhà nước giữa bộn bề công việc, Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn dành sự quan tâm đặc biệt cho y học dự phòng – nền tảng cốt lõi bảo vệ sức khỏe nhân dân. Những lời dạy “Phòng bệnh cũng cần thiết như chữa bệnh”, “Phòng bệnh hơn trị bệnh” không chỉ là tinh hoa trí tuệ của y học Việt Nam và thế giới, mà còn phản ánh thực tiễn sâu sắc mà ông cha ta đã đúc kết: “Phòng hơn chống”. Thực tế đã chứng minh, đầu tư một đồng cho phòng bệnh sẽ giúp tiết kiệm đến năm đồng cho công tác chữa bệnh, khẳng định giá trị chiến lược lâu dài của công tác dự phòng.
Trong tác phẩm Đời sống mới, Bác khẳng định trách nhiệm của toàn dân trong việc xây dựng nếp sống văn minh, trong đó phòng bệnh là một tiêu chí quan trọng. Người dạy:“Cái gì mới mà hay, thì ta phải làm. Thí dụ: Ăn ở cho hợp vệ sinh, cần phải chú ý sửa cách ăn, cách mặc, cách ở, cách đi lại, cách làm việc”.
Bác nhấn mạnh, công tác phòng bệnh không thuộc về riêng ai, mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội:“Nếu người giàu không giúp người nghèo ăn ở đúng vệ sinh, đến khi có bệnh dịch thì người giàu cũng khó sống”. Đồng thời, Người cũng khẳng định ý nghĩa thiết thực của việc ăn ở hợp vệ sinh là một trong những biện pháp phòng bệnh hiệu quả:“Mình dù nghèo, ai cấm mình ăn ở sạch sẽ? Sạch sẽ tức là một phần đời sống mới. Sạch sẽ thì ít đau ốm. Sức khỏe thì làm được việc, làm được việc thì có ăn.”
Bác Hồ còn căn dặn cụ thể từng cá nhân, từng gia đình và cộng đồng:Với mỗi người: “Cách ăn mặc phải sạch sẽ”. Với mỗi gia đình: “Trong nhà, ngoài vườn luôn luôn sạch sẽ gọn gàng”. Với từng xóm, làng: “Đường sá sạch sẽ. Ao tắm giặt, giếng nước uống phải phân biệt và săn sóc cẩn thận. Những ao hồ không cần thì lấp đi, cho đỡ muỗi…”.
Đối với thiếu nhi, chủ nhân tương lai của đất nước được Bác dành sự quan tâm đặc biệt, trong năm điều dạy của Bác, Người dành riêng một điều nhắc nhở các cháu:“Giữ gìn vệ sinh thật tốt”, coi đây là thói quen cần thiết để bảo vệ sức khỏe, phòng bệnh ngay từ nhỏ.
Không chỉ nói, Người còn trực tiếp tham gia và giám sát công tác phòng bệnh tại cơ sở, thường xuyên xuống thôn, bản, không báo trước, quan sát kỹ nơi ăn, chốn ở, nhà vệ sinh trước khi làm việc, đồng thời đôn đốc, biểu dương và nhắc nhở nhân dân thực hiện nghiêm các biện pháp vệ sinh. Không chỉ chữa bệnh cho dân mà Bác còn lấy việc tập luyện thể chất như một lẽ sống giản dị, thể hiện trách nhiệm với bản thân và cộng đồng:“Tập thể dục thể thao để giữ gìn tăng cường sức khỏe, phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dân được nhiều hơn nữa”.
Trong mọi hoàn cảnh, Người duy trì nếp tập luyện đều đặn. Khi phải chịu hạn chế về thể chất, Bác vẫn rèn luyện vượt khó: leo núi khi có thể, tự rèn mắt trong bóng tối khi không thể quan sát trực tiếp. Trong những năm tháng hoạt động tại Việt Bắc, Bác trực tiếp chăm sóc sức khỏe cho dân, nấu nước lá tắm rửa sạch sẽ cho trẻ em ở thôn, bản, hướng dẫn vệ sinh cá nhân và môi trường sống, luôn đặt sức khỏe Nhân dân lên trên hết.
Tinh thần đó được Bác truyền lại cho đội ngũ ngành Y tế, kết tinh trong lời dạy bất hủ:“…Cán bộ y tế (bác sĩ, y tá, những người giúp việc) cần phải: Thương yêu người bệnh như anh em ruột thịt. Cần phải tận tâm tận lực phụng sự nhân dân. Lương y như từ mẫu”.
Bước vào thời kỳ mới, khi xã hội phát triển và nhu cầu chăm sóc, bảo vệ sức khỏe Nhân dân ngày càng cao, những lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh về y học dự phòng – từ giữ gìn vệ sinh cá nhân, bảo vệ môi trường, chăm sóc trẻ em đến nâng cao ý thức cộng đồng vẫn vẹn nguyên giá trị. Học tập và làm theo Bác chính là xây dựng “hàng rào dự phòng” vững chắc trước dịch bệnh, góp phần giảm gánh nặng điều trị, hướng tới một xã hội khỏe mạnh, văn minh.
Thực tiễn cho thấy, trước sự xuất hiện của các dịch bệnh mới nổi hoặc tái nổi, công tác phòng bệnh từ sớm luôn giữ vai trò quyết định. Từ tiêm chủng, bảo đảm an toàn thực phẩm, giám sát bếp ăn tập thể đến kiểm soát vệ sinh môi trường, tất cả đều gắn liền với tư tưởng phòng bệnh của Bác. Khi mỗi cá nhân chủ động bảo vệ sức khỏe, mỗi gia đình giữ gìn nếp sống vệ sinh, mỗi khu dân cư xây dựng môi trường sạch đẹp, thì nền y tế dự phòng mới thực sự phát huy sức mạnh bền vững.
Nhìn lại chặng đường phát triển của ngành y tế, có thể khẳng định: chăm lo sức khỏe Nhân dân là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Tiếp bước tư tưởng “phòng bệnh hơn chữa bệnh” của Bác Hồ, ngành Y tế Việt Nam quyết tâm chuyển mạnh từ điều trị sang dự phòng, từ bị động ứng phó sang chủ động bảo vệ sức khỏe, hướng tới mục tiêu vì sức khỏe và hạnh phúc của toàn dân.
Bích Ngọc