Số ca nhiễm HIV mới tại Đồng Nai tiếp tục giảm so với cùng kỳ năm trước, cho thấy công tác phòng, chống HIV/AIDS đạt nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, dịch HIV đang có sự chuyển dịch đáng lo ngại khi ngày càng ghi nhận nhiều ca nhiễm ở nam giới trẻ tuổi, đặc biệt là nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM). Sự thay đổi hình thái lây truyền này đòi hỏi ngành y tế phải đổi mới cách tiếp cận, đẩy mạnh truyền thông và mở rộng các biện pháp dự phòng để phát hiện sớm, ngăn chặn nguồn lây.
Gia tăng ca nhiễm HIV trong nhóm MSM
Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) thành phố Đồng Nai, trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn thành phố ghi nhận 176 trường hợp nhiễm HIV mới, giảm 64 ca so với cùng kỳ năm 2025. Tuy nhiên, số ca nhiễm ở nhóm nam MSM lại tăng, với 121 trường hợp, nhiều hơn 20 ca so với cùng kỳ năm trước. Hiện toàn thành phố có 8.575 người nhiễm HIV còn sống, đạt 92,2% so với số ước tính của Cục Phòng bệnh. Số ca tử vong liên quan HIV/AIDS cũng giảm từ 17 xuống còn 5 trường hợp.
Những con số này cho thấy công tác phòng, chống HIV/AIDS tại Đồng Nai tiếp tục phát huy hiệu quả. Tuy nhiên, ngành y tế đang đối mặt với một xu hướng đáng lo ngại khi số ca nhiễm HIV ở nam giới từ 15-30 tuổi có chiều hướng gia tăng, tập trung chủ yếu ở nhóm MSM.
Nếu như nhiều năm trước HIV chủ yếu xuất hiện ở người nghiện chích ma túy, phụ nữ bán dâm hoặc vợ chồng của những người thuộc nhóm nguy cơ thì hiện nay, đường lây truyền qua quan hệ tình dục đã chiếm ưu thế. Trong khi số ca lây nhiễm qua đường máu giảm nhờ các chương trình giảm tác hại được triển khai hiệu quả, các hành vi tình dục không an toàn lại trở thành nguyên nhân chính làm gia tăng nguy cơ lây nhiễm HIV.
Việc mở rộng các điểm xét nghiệm HIV tại cộng đồng góp phần phát hiện sớm người nhiễm, tạo điều kiện tiếp cận điều trị kịp thời. Trong ảnh: Kỹ thuật viên Khoa Phòng, chống HIV/AIDS thực hiện xét nghiệm HIV tại Cơ sở 2 CDC TP. Đồng Nai.
Theo các chuyên gia, đây không chỉ là thực trạng tại Đồng Nai mà cũng là xu hướng chung ở nhiều địa phương trên cả nước. Một trong những nguyên nhân được chỉ ra là tâm lý chủ quan của một bộ phận người trẻ khi cho rằng HIV đã có thuốc điều trị nên không còn nguy hiểm như trước. Trong khi đó, sự phát triển của mạng xã hội và các ứng dụng hẹn hò giúp việc kết nối bạn tình trở nên dễ dàng hơn, vô tình làm gia tăng nguy cơ lây nhiễm nếu không thực hiện các biện pháp bảo vệ.
Bên cạnh đó, không ít MSM trẻ tuổi chưa hình thành thói quen xét nghiệm HIV định kỳ, chưa tiếp cận hoặc chưa duy trì sử dụng các biện pháp dự phòng như bao cao su hay điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP).
Theo BS.CKI Vũ Thị Ngọc, Trưởng khoa Phòng, chống HIV/AIDS - CDC TP. Đồng Nai, việc tiếp cận nhóm MSM trẻ tuổi vẫn là thách thức lớn. “Đây là nhóm có tính di biến động cao, chủ yếu kết nối qua mạng xã hội nên rất khó tiếp cận. Không ít người còn e ngại vì sợ bị kỳ thị nên không chủ động xét nghiệm hoặc sử dụng các dịch vụ dự phòng. Điều này khiến việc phát hiện sớm và can thiệp gặp nhiều khó khăn” – BS. Ngọc cho biết.
Ngoài những rào cản trên, nguồn nhân lực làm công tác HIV/AIDS ở tuyến cơ sở còn mỏng, phần lớn phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực, trong khi nhu cầu truyền thông và hỗ trợ các nhóm nguy cơ ngày càng tăng.
Đổi cách tiếp cận để chặn nguồn lây HIV
Trước xu hướng HIV chuyển dịch sang nhóm MSM trẻ tuổi, ngành y tế Đồng Nai đang triển khai nhiều giải pháp nhằm kiểm soát nguồn lây và giảm số ca nhiễm mới. Trọng tâm là đổi mới hoạt động truyền thông theo hướng phù hợp với giới trẻ, tăng cường sử dụng các nền tảng số như Facebook, TikTok, Zalo, YouTube... để cung cấp thông tin chính xác về HIV, các hành vi nguy cơ và biện pháp dự phòng.
Theo BS. Ngọc, truyền thông chỉ phát huy hiệu quả khi tiếp cận đúng nhóm khách hàng và được duy trì thường xuyên. “Thời gian tới, CDC TP. Đồng Nai sẽ phối hợp với các tổ chức cộng đồng, mạng lưới đồng đẳng viên và các đơn vị liên quan để tăng cường truyền thông trên môi trường mạng, giúp người trẻ hiểu đúng về HIV, chủ động xét nghiệm cũng như tiếp cận các dịch vụ dự phòng và điều trị khi cần” – BS Ngọc cho biết.
Song song với truyền thông, ngành y tế tiếp tục mở rộng các điểm xét nghiệm HIV tại cộng đồng, khuyến khích người dân tự xét nghiệm tại nhà nhằm phát hiện sớm người nhiễm. Việc chẩn đoán sớm không chỉ giúp người bệnh được điều trị kịp thời mà còn góp phần hạn chế lây truyền trong cộng đồng. Bên cạnh đó, đẩy mạnh chương trình điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP).
Đồng thời, ngành y tế tiếp tục phát huy vai trò của các tổ chức cộng đồng và mạng lưới đồng đẳng viên trong việc tiếp cận, tư vấn, hỗ trợ xét nghiệm và kết nối điều trị cho các nhóm nguy cơ cao. Đây được xem là lực lượng quan trọng, có khả năng tiếp cận những khách hàng khó tiếp cận bằng các phương thức truyền thống.
Theo BS Ngọc, việc giảm kỳ thị và phân biệt đối xử với người nhiễm HIV cũng giữ vai trò quan trọng. Một môi trường xã hội cởi mở, thân thiện sẽ khuyến khích người dân chủ động tiếp cận các dịch vụ y tế, từ đó nâng cao hiệu quả phòng, chống HIV/AIDS.
BS Ngọc khuyến cáo những người có nguy cơ cao như nam quan hệ tình dục đồng giới hoặc có nhiều bạn tình cần sử dụng bao cao su đúng cách trong mỗi lần quan hệ, đồng thời xét nghiệm HIV định kỳ và chủ động sử dụng PrEP khi có chỉ định. “Việc phát hiện sớm và dự phòng đúng cách không chỉ bảo vệ sức khỏe bản thân mà còn góp phần ngăn chặn lây truyền HIV trong cộng đồng” – BS Ngọc nhấn mạnh.
Đỗ Hoa