Các dự án luật được xây dựng trong bối cảnh hệ thống pháp luật về y tế đang tiếp tục được hoàn thiện, nhiều quy định cần điều chỉnh để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số...
Sáng 1/10, Bộ Y tế tổ chức họp báo cung cấp thông tin về xây dựng, ban hành chính sách y tế tiêu biểu quý IV/2026. Uỷ viên Dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế, TS.BS Vũ Mạnh Hà chủ trì họp báo.
Tham dự có đại diện lãnh đạo các Vụ, Cục, Văn phòng Bộ, Báo Sức khỏe và Đời sống, Trung tâm Truyền thông Giáo dục - Sức khoẻ Trung ương.
Thông tin tại họp báo, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế, TS.BS Vũ Mạnh Hà cho biết, Bộ Y tế đã ban hành Quyết định số 485/QĐ-BYT về Kế hoạch xây dựng văn bản quy phạm pháp luật về y tế năm 2026 gồm 60 nhiệm vụ (gồm 04 dự án Luật, 01 Pháp lệnh, 17 Nghị định, 02 Quyết định của Thủ tướng Chính phủ và 36 Thông tư).
Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế, TS.BS Vũ Mạnh Hà chủ trì họp báo. Ảnh: Trần Minh
Trong đó, có 04 dự án luật trình Quốc hội. Đến nay, Bộ Y tế đã tham mưu Chính phủ ban hành nhiều nghị định quan trọng. Có thể kể đến
- Nghị định số 165/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng bệnh;
- Nghị định số 166/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026 quy định cơ sở y tế đủ điều kiện xác định tình trạng nghiện ma túy và hồ sơ, trình tự, thủ tục xác định tình trạng nghiện ma túy;
- Nghị định số 168/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026 quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Dân số;
- Nghị định số 192/2026/NĐ-CP ngày 30/5/2026 quy định một số chế độ phụ cấp đặc thù trong lĩnh vực y tế, hỗ trợ hằng tháng đối với nhân viên y tế thôn, tổ dân phố và cô đỡ thôn, bản;
- Nghị định số 350/2026/NĐ-CP ngày 09/9/2026 quy định chế độ phụ cấp ưu đãi nghề đối với nhân viên y tế;
- Nghị định số 335/2026/NĐ-CP ngày 21/8/2026 quy định chính sách trợ giúp xã hội.
Bộ Y tế cũng đã tham mưu Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 34/2026/QĐ-TTg ngày 08/7/2026 quy định điều kiện xác định người bị phơi nhiễm với HIV, người bị nhiễm HIV do tai nạn rủi ro nghề nghiệp. Bộ trưởng Bộ Y tế đã ban hành theo thẩm quyền 35 Thông tư.
Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, thực hiện Nghị quyết số 11/2026/UBTVQH16 ngày 21/7/2026 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về điều chỉnh Chương trình lập pháp năm 2026, Bộ Y tế được giao chủ trì 4 dự án luật trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2, dự kiến diễn ra trong tháng 10/2026.
Các dự án luật được xây dựng trong bối cảnh hệ thống pháp luật về y tế đang tiếp tục được hoàn thiện, nhiều quy định cần điều chỉnh để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số và những vấn đề mới phát sinh trong thực tiễn quản lý nhà nước về y tế.
Sửa đổi đồng thời 6 luật thuộc lĩnh vực y tế
Một trong những dự án luật được Bộ Y tế chủ trì xây dựng là Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trẻ em, Luật Người khuyết tật, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Dược, Luật Người cao tuổi và Luật Bảo hiểm y tế.
Dự án luật sửa đổi đồng thời 6 luật, gồm 8 điều, xuất phát từ 3 yêu cầu cấp bách.
Thứ nhất, bảo đảm không có khoảng trống pháp luật sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy. Để vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Chính phủ đã ban hành 4 nghị định về phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền trong lĩnh vực y tế.
Theo Nghị quyết số 190/2025/QH15 của Quốc hội, các quy định tại 2 nghị định riêng về phân quyền, phân cấp chỉ có hiệu lực đến hết ngày 28/2/2027. Do đó, việc luật hóa các quy định này là cần thiết để tạo cơ sở pháp lý ổn định, lâu dài.
Thứ hai, dự án luật nhằm luật hóa kết quả cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện đầu tư, kinh doanh theo Nghị quyết số 206/2025/QH15 và các nghị quyết của Chính phủ; đồng thời tiếp tục cắt giảm thủ tục trong lĩnh vực khám bệnh, chữa bệnh và dược.
Thứ ba, bảo đảm tính thống nhất với các luật mới được Quốc hội ban hành như Luật Giáo dục, Luật Giá, Luật Giao dịch điện tử, Luật Chuyển đổi số, Luật Thủ đô; đồng thời xử lý những vấn đề cấp bách liên quan đến quản lý giá thuốc, giá dịch vụ và thiết bị y tế.
Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 245/NQ-CP ngày 20/8/2026 về dự án Luật.
Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế, TS.BS Vũ Mạnh Hà và đại diện lãnh đạo các Vụ, Cục của Bộ Y tế đồng chủ toạ họp báo, giải đáp quan tâm của báo chí. Ảnh: Trần Minh
Nhiều thay đổi trong khám chữa bệnh, dược và bảo hiểm y tế
Theo Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà, đối với Luật Khám bệnh, chữa bệnh, dự thảo tập trung sắp xếp lại các hình thức tổ chức khám bệnh, chữa bệnh; đẩy mạnh phân cấp việc cấp phép danh mục kỹ thuật đặc biệt và kỹ thuật mới; bỏ quy định về phê duyệt giá cụ thể của từng đơn vị và thay bằng quy định giá chung theo cấp chuyên môn; đồng thời bổ sung các quy định về quản lý thiết bị y tế.
Đối với Luật Dược, dự thảo đơn giản hóa các điều kiện liên quan đến sinh phẩm tham chiếu và sinh phẩm tương tự. Trong đó, bỏ quy định sinh phẩm tham chiếu bắt buộc phải là sinh phẩm đã được cấp phép tại Việt Nam; bỏ quy định sinh phẩm tương tự bắt buộc phải so sánh để chứng minh sự tương tự về chất lượng, an toàn và hiệu quả với một sinh phẩm tham chiếu đã được cấp phép tại Việt Nam. Dự thảo đồng thời bổ sung các quy định liên quan đến quản lý giá thuốc.
Với Luật Trẻ em, dự thảo bãi bỏ điều kiện kinh doanh đối với dịch vụ bảo vệ trẻ em, chuyển sang quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn và hướng dẫn chuyên môn.
Đối với Luật Người khuyết tật và Luật Người cao tuổi, dự thảo sửa đổi, bổ sung một số quy định nhằm phù hợp với định hướng đổi mới quy trình xây dựng pháp luật tại Kết luận số 119-KL/TW và tổ chức bộ máy mới.
Trong đó, Luật Người khuyết tật sửa đổi quy định về xác định mức độ khuyết tật, bãi bỏ các điều từ Điều 16 đến Điều 20. Luật Người cao tuổi sửa đổi, bổ sung một số khoản tại Điều 13, Điều 21, Điều 22, chỉnh lý Điều 28 và bãi bỏ Điều 29.
Đối với Luật Bảo hiểm y tế, dự thảo sửa đổi nhằm đồng bộ với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và các hình thức tổ chức khám bệnh, chữa bệnh mới.
Mục tiêu là vừa bảo đảm bộ máy mới vận hành thông suốt, vừa giảm thủ tục cho người dân, doanh nghiệp; đồng thời tăng cường kiểm soát giá thuốc, giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh và thiết bị y tế, góp phần giảm gánh nặng cho người bệnh và Quỹ Bảo hiểm y tế.
Quản lý an toàn thực phẩm theo toàn bộ chuỗi giá trị
Đối với Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà cho biết, sau hơn 15 năm thi hành, Luật năm 2010 đã tạo dựng khung pháp lý quan trọng cho công tác quản lý an toàn thực phẩm.
Tuy nhiên, quy mô sản xuất, thương mại điện tử và chuỗi cung ứng toàn cầu đã thay đổi mạnh mẽ. Trong khi đó, tình trạng quản lý phân tán, chồng chéo giữa các bộ, ngành vẫn còn tồn tại.
Thông báo số 15/TB-BCĐTW ngày 17/3/2026 truyền đạt kết luận của Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu tập trung nguồn lực sửa đổi Luật, khẩn trương trình Quốc hội khóa XVI thông qua.
Tư duy xuyên suốt của dự thảo là chuyển từ "kiểm soát từng khâu riêng lẻ" sang quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm dựa trên nguy cơ, từ sản xuất ban đầu đến bàn ăn.
Dự luật thể chế hóa 4 chính sách Chính phủ đã thông qua tại Nghị quyết số 184/NQ-CP, gồm quản lý theo nguy cơ trên chuỗi cung ứng; cải cách cơ chế kiểm tra trên thị trường; số hóa, xây dựng hệ thống dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia liên thông; nâng cao hiệu quả quản lý thức ăn đường phố và bếp ăn tập thể.
Một điểm mới đáng chú ý là chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Chỉ một số nhóm thực phẩm nguy cơ cao mới phải đăng ký bản công bố sản phẩm, như thực phẩm có khuyến cáo sức khỏe, thực phẩm dành cho trẻ dưới 36 tháng tuổi, người cao tuổi, phụ nữ có thai và người bệnh.
Phần lớn sản phẩm còn lại sẽ công bố tiêu chuẩn và được lưu thông, trong khi cơ quan quản lý thực hiện hậu kiểm dựa trên mức độ nguy cơ.
Dự thảo cũng thừa nhận các chứng nhận HACCP, ISO 22000; không yêu cầu cấp thêm giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện đối với các trường hợp đáp ứng yêu cầu và áp dụng cơ chế kiểm tra giảm.
Cùng với đó là phân loại thực phẩm theo nguy cơ cao, nguy cơ thấp; bắt buộc truy xuất nguồn gốc đối với thực phẩm nguy cơ cao; bổ sung quy định đối với cơ sở giao đồ ăn trực tuyến và bếp ăn tập thể không vì mục đích kinh doanh.
Việc phân cấp tối đa cho UBND các cấp, đồng thời tăng chế tài, thu hồi giấy đăng ký, gỡ hồ sơ công bố, thu hồi sản phẩm không an toàn cũng được đưa vào dự thảo nhằm nâng cao hiệu quả quản lý.
Mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội ghép tạng
Đối với Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà cho biết, sau 20 năm thi hành, Luật năm 2006 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng để lĩnh vực ghép tạng tại Việt Nam phát triển.
Đến tháng 3/2026, cả nước đã thực hiện 11.187 ca ghép; số ca tăng từ 296 ca năm 2015 lên 1.368 ca năm 2025. Cả nước có 34 bệnh viện đủ điều kiện ghép tạng và hơn 175.000 người đăng ký hiến sau khi chết.
Tuy nhiên, 91,4% ca ghép vẫn có nguồn từ người hiến còn sống, trong khi chỉ 8,6% đến từ người hiến chết não. Luật hiện hành chưa cho phép hiến sau chết tuần hoàn, trong khi đây là nguồn hiến chiếm tỷ lệ đáng kể tại một số quốc gia như Hoa Kỳ, Anh và Tây Ban Nha.
Bên cạnh đó, người dưới 18 tuổi chưa được hiến sau khi chết; điều kiện hiến khi còn sống cũng cần được hoàn thiện để phòng ngừa nguy cơ mua bán, trao đổi tạng trá hình.
Dự luật đưa ra 7 nhóm điểm mới, trong đó mở rộng phạm vi điều chỉnh sang máu, tế bào, sản phẩm tế bào, tinh trùng, noãn, phôi; đồng thời nghiêm cấm mua bán mô không tái sinh, bộ phận cơ thể người.
Dự thảo mở rộng nguồn hiến, bổ sung hình thức hiến sau chết tuần hoàn; cho phép người dưới 18 tuổi hiến sau khi chết nếu đã đăng ký hiến hoặc có nguyện vọng hiến thể hiện bằng văn bản và được người đại diện đồng ý bằng văn bản.
Đối với người hiến khi còn sống, dự thảo quy định từ đủ 18 đến dưới 25 tuổi chỉ được hiến cho thành viên gia đình; xác minh quan hệ thông qua Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Khi phát hiện dấu hiệu mua bán, trao đổi tạng phải báo ngay cơ quan Công an.
Dự thảo cũng quy định hội đồng xác định chết não, chết tuần hoàn phải đánh giá độc lập; người điều trị và kíp ghép không được tham gia. Việc đăng ký hiến được thực hiện trực tuyến, kết nối với định danh điện tử; mọi ca ghép phải có mã điều phối quốc gia.
Để phòng, chống "du lịch ghép tạng", dự thảo quy định người nước ngoài chỉ được ghép tại Việt Nam khi có cùng dòng máu về trực hệ hoặc có họ trong phạm vi ba đời với người hiến.
Đồng thời, dự thảo lấy ngày 20/5 hằng năm là Ngày hiến mô, tạng Việt Nam; người hiến còn sống được cấp thẻ bảo hiểm y tế, khám sức khỏe định kỳ miễn phí và cho phép thành lập quỹ hiến tạng.
Siết quản lý thuốc lá thế hệ mới
Đối với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà cho biết việc sửa đổi nhằm luật hóa Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội về cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ năm 2025; đồng thời thể chế hóa yêu cầu kiểm soát các yếu tố nguy cơ tại Nghị quyết số 72-NQ/TW.
Theo Bộ Y tế, thuốc lá thế hệ mới đang lan nhanh trong giới trẻ, đòi hỏi hành lang pháp lý đủ mạnh để bảo đảm thực thi các quy định cấm.
Dự thảo luật luật hóa khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; cấm toàn bộ chuỗi sản xuất, kinh doanh, vận chuyển, tàng trữ, sử dụng các sản phẩm này, cùng túi ngậm nicotine và shisha, trừ trường hợp phục vụ nghiên cứu khoa học, kiểm nghiệm, giám định được cơ quan có thẩm quyền cho phép.
Dự thảo cũng cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức; định nghĩa rõ "trưng bày" và "tiếp thị trực tiếp" để thuận lợi cho việc xử lý vi phạm; đồng thời tăng cường thực thi quy định cấm bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi.
Một nội dung khác là yêu cầu xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào phải công bố tiêu chuẩn sản phẩm. Dự thảo đồng thời bãi bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ cai nghiện thuốc lá, thay bằng yêu cầu tuân thủ hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế.
Theo dự kiến, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá có hiệu lực từ ngày 1/7/2027; riêng quy định về trưng bày được chuyển tiếp trong 6 tháng để doanh nghiệp có thời gian chuẩn bị.
Nguồn: Thái Bình/Ảnh: Trần Minh
https://suckhoedoisong.vn/bo-y-te-trinh-quoc-hoi-4-du-an-luat-nhieu-chinh-sach-moi-trong-linh-vuc-y-te-169261001083058112.htm