Chuyển đổi số đang mở ra những cơ hội quan trọng để đổi mới phương thức quản lý, nâng cao chất lượng dịch vụ và tăng khả năng tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe của người dân. Đối với ngành Y tế, đây không đơn thuần là việc đưa máy tính, phần mềm hay trí tuệ nhân tạo vào hoạt động chuyên môn, mà là quá trình đổi mới toàn diện từ tư duy quản lý, tổ chức cung ứng dịch vụ đến phương thức phòng bệnh, khám bệnh, chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe liên tục cho mỗi người dân.
Hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia 10/10, nhìn lại những nỗ lực của Bộ Y tế cho thấy một định hướng ngày càng rõ nét: xây dựng nền y tế hiện đại, quản trị dựa trên dữ liệu, vận hành thông suốt từ Trung ương đến địa phương, trong đó người dân là trung tâm phục vụ và hiệu quả thực chất là thước đo của chuyển đổi số.
Kiến tạo thể chế, đổi mới phương thức quản lý nhà nước
Chuyển đổi số ngành Y tế được triển khai trong khuôn khổ Chương trình Chuyển đổi số quốc gia theo Quyết định số 749/QĐ-TTg ngày 3/6/2020 của Thủ tướng Chính phủ, đồng thời gắn với các chủ trương, chính sách về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, đặc biệt là Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị.
Trên cơ sở đó, Bộ Y tế từng bước cụ thể hóa các định hướng chung thành nhiệm vụ quản lý, chương trình hành động và những yêu cầu triển khai đối với từng cơ quan, đơn vị trong toàn ngành. Ngày 12/3/2025, Bộ Y tế ban hành văn bản số 1366/BYT-K2ĐT về đẩy mạnh chuyển đổi số và triển khai Đề án 06 tại các cơ quan, đơn vị trong ngành Y tế, nhấn mạnh trách nhiệm của người đứng đầu, việc nâng cao chất lượng dịch vụ công trực tuyến, triển khai hồ sơ bệnh án điện tử, sổ sức khỏe điện tử và tăng cường trao đổi dữ liệu giữa các cơ sở y tế.
Một bước đi quan trọng khác là triển khai Nghị quyết số 214/NQ-CP ngày 23/7/2025 của Chính phủ về thúc đẩy tạo lập dữ liệu phục vụ chuyển đổi số toàn diện. Bộ Y tế đã ban hành Quyết định số 2656/QĐ-BYT ngày 20/8/2025 để tổ chức thực hiện, hướng tới xây dựng kiến trúc hệ thống và nền tảng dùng chung, tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cấp và các lĩnh vực quản lý của ngành.
Điểm đáng chú ý là chuyển đổi số ngày càng được tiếp cận như một nhiệm vụ cải cách phương thức quản lý nhà nước, chứ không chỉ là nhiệm vụ kỹ thuật của bộ phận công nghệ thông tin. Các quy trình hành chính được rà soát, tái cấu trúc; dữ liệu được chuẩn hóa để từng bước thay thế những thành phần hồ sơ giấy có thể khai thác từ các cơ sở dữ liệu; việc phân công, theo dõi tiến độ và kiểm tra kết quả được tăng cường.
Cách tiếp cận này hướng đến một nền hành chính y tế minh bạch, hiệu quả, giảm thủ tục trung gian và nâng cao trách nhiệm giải trình. Đồng thời, việc điều hành dựa trên dữ liệu tạo điều kiện để cơ quan quản lý nhận diện sớm vấn đề, phân bổ nguồn lực phù hợp và đưa ra quyết định sát với thực tiễn hơn.
Dữ liệu y tế - nền tảng của quản trị hiện đại
Nếu coi chuyển đổi số là một quá trình đổi mới toàn diện, dữ liệu chính là nền tảng để quá trình ấy tạo ra giá trị bền vững. Dữ liệu y tế có tính chất đặc thù, liên quan đến nhiều lĩnh vực như khám chữa bệnh, y tế dự phòng, dược, trang thiết bị y tế, bảo hiểm y tế, dân số, an toàn thực phẩm và sức khỏe cộng đồng. Khi những nguồn dữ liệu này được chuẩn hóa, kết nối và khai thác hiệu quả, năng lực quản lý của ngành sẽ được nâng lên đáng kể.
Ngành Y tế tích cực thực hiện chuyển đổi số để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân. Ảnh do AI tạo.
Trong năm 2026, Bộ Y tế tập trung hoàn thiện khung kỹ thuật của 14 cơ sở dữ liệu y tế, tái cấu trúc cơ sở dữ liệu chuyên ngành và đẩy mạnh việc chuẩn hóa, làm sạch dữ liệu theo yêu cầu “đúng, đủ, sạch, sống”. Các nhiệm vụ này được đặt trong mối liên hệ với việc tích hợp, chia sẻ dữ liệu trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, hoàn thiện dữ liệu đơn thuốc điện tử và thúc đẩy triển khai bệnh án điện tử, sổ sức khỏe điện tử.
Đây là công việc có ý nghĩa lâu dài. Dữ liệu được chuẩn hóa sẽ giúp giảm tình trạng thông tin phân tán, trùng lặp, thiếu đồng nhất giữa các hệ thống; tạo điều kiện nâng cao chất lượng thống kê, dự báo và giám sát dịch bệnh; hỗ trợ quản lý nguồn lực, theo dõi hoạt động chuyên môn và đánh giá hiệu quả chính sách y tế.
Tuy nhiên, giá trị của dữ liệu không chỉ nằm ở số lượng cơ sở dữ liệu được xây dựng hay số phần mềm được đưa vào sử dụng. Điều quan trọng hơn là khả năng kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu trong thực tế, bảo đảm dữ liệu được cập nhật thường xuyên, có chất lượng và phục vụ trực tiếp cho hoạt động quản lý, chăm sóc sức khỏe.
Đưa dịch vụ y tế số đến gần người dân
Ở góc độ người dân, những thay đổi dễ nhận thấy nhất của chuyển đổi số là khả năng tiếp cận dịch vụ y tế thuận tiện hơn, giảm thời gian chờ đợi và hạn chế các thủ tục không cần thiết.
Hồ sơ bệnh án điện tử là một trong những trọng tâm của quá trình này. Khi thông tin khám bệnh, kết quả xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, đơn thuốc và quá trình điều trị được quản lý trên môi trường điện tử, cơ sở y tế có điều kiện nâng cao hiệu quả quản lý hồ sơ, hỗ trợ phối hợp chuyên môn và giảm phụ thuộc vào giấy tờ. Về lâu dài, việc kết nối dữ liệu phù hợp giữa các cơ sở y tế còn giúp bác sĩ có thêm thông tin cần thiết khi người bệnh chuyển tuyến hoặc tiếp tục điều trị tại một cơ sở khác.
Cùng với đó, sổ sức khỏe điện tử, gắn với ứng dụng định danh và xác thực điện tử VNeID, hướng tới việc giúp người dân từng bước quản lý thông tin sức khỏe của bản thân thuận tiện hơn. Khi dữ liệu được cập nhật đầy đủ và có khả năng sử dụng tại các cơ sở khám chữa bệnh, sổ sức khỏe điện tử có thể hỗ trợ theo dõi tiền sử bệnh, quá trình điều trị và các thông tin cần thiết cho chăm sóc sức khỏe liên tục.
Đơn thuốc điện tử và việc liên thông dữ liệu y tế cũng góp phần thúc đẩy minh bạch hóa quy trình kê đơn, hỗ trợ quản lý sử dụng thuốc và tăng khả năng kiểm tra, đối chiếu thông tin. Trong khi đó, dịch vụ công trực tuyến giúp người dân và doanh nghiệp giảm nhu cầu đi lại, nộp lại những giấy tờ mà cơ quan nhà nước đã có dữ liệu hợp lệ.
Những hoạt động này cho thấy chuyển đổi số đang dịch chuyển trọng tâm từ số hóa hoạt động nội bộ sang xây dựng dịch vụ lấy người dân làm trung tâm. Mục tiêu cuối cùng không phải là người dân phải sử dụng nhiều ứng dụng hơn, mà là họ được phục vụ tốt hơn, tiết kiệm thời gian và chi phí hơn, đồng thời có điều kiện chủ động hơn trong quản lý sức khỏe.
Đổi mới hoạt động chuyên môn, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe
Chuyển đổi số còn tạo ra những cơ hội quan trọng để đổi mới hoạt động chuyên môn của các cơ sở y tế. Việc ứng dụng công nghệ trong quản lý bệnh viện, đặt lịch khám, quản lý xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, theo dõi điều trị và thanh toán không dùng tiền mặt có thể giúp giảm các khâu trung gian, cải thiện quy trình phục vụ và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Khám chữa bệnh từ xa mở ra khả năng hỗ trợ chuyên môn giữa các tuyến, giúp nhân viên y tế ở những địa bàn còn khó khăn tiếp cận tư vấn của chuyên gia và góp phần giảm những chuyến đi không thực sự cần thiết của người bệnh. Đối với y tế cơ sở, công nghệ số có thể hỗ trợ theo dõi sức khỏe người dân, quản lý bệnh không lây nhiễm, nhắc lịch tiêm chủng và tăng cường kết nối với hệ thống y tế tuyến trên.
Trong lĩnh vực y tế dự phòng, dữ liệu và công nghệ số có thể hỗ trợ giám sát dịch bệnh, phân tích xu hướng, phát hiện dấu hiệu bất thường và nâng cao năng lực cảnh báo sớm. Khi được kết hợp với thông tin dịch tễ, dữ liệu dân cư và năng lực chuyên môn, các hệ thống này sẽ tạo thêm cơ sở để ngành Y tế chủ động tổ chức các biện pháp phòng bệnh, thay vì chỉ phản ứng khi dịch bệnh đã lan rộng.
Đặc biệt, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và các công cụ phân tích thông minh đang mở ra triển vọng mới trong hỗ trợ chẩn đoán, sàng lọc, nghiên cứu y học và quản trị bệnh viện. Tuy nhiên, công nghệ phải được ứng dụng phù hợp với bằng chứng khoa học, quy định chuyên môn và yêu cầu bảo đảm an toàn người bệnh. AI là công cụ hỗ trợ, không thay thế trách nhiệm chuyên môn của nhân viên y tế.
Từ số hóa đến chuyển đổi thực chất
Ngày Chuyển đổi số quốc gia 10/10 là dịp để nhìn nhận những nỗ lực đã thực hiện, đồng thời xác định rõ hơn các nhiệm vụ cần ưu tiên trong thời gian tới. Đối với Bộ Y tế, yêu cầu đặt ra là tiếp tục hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng và dữ liệu dùng chung, đẩy mạnh liên thông giữa các hệ thống, nâng cao chất lượng dịch vụ công trực tuyến và tăng cường năng lực số cho đội ngũ cán bộ, nhân viên y tế.
Quan trọng hơn, việc đánh giá kết quả chuyển đổi số cần dựa trên những thay đổi có thể đo lường được: thủ tục được rút gọn đến đâu, thời gian chờ khám giảm bao nhiêu, dữ liệu được tái sử dụng hiệu quả thế nào, chất lượng quản lý và điều trị được cải thiện ra sao, người dân hài lòng hơn hay chưa. Mỗi nhiệm vụ cần có đầu ra cụ thể, thời hạn rõ ràng và cơ chế giám sát phù hợp.
Chuyển đổi số không phải đích đến, mà là hành trình liên tục đổi mới phương thức hoạt động của ngành Y tế. Khi thể chế được hoàn thiện, dữ liệu trở thành nguồn lực, công nghệ được ứng dụng có trách nhiệm và con người được đặt ở vị trí trung tâm, chuyển đổi số sẽ tạo động lực mạnh mẽ để xây dựng nền y tế Việt Nam hiện đại, công bằng, hiệu quả và phát triển bền vững.
Ngày Chuyển đổi số quốc gia 10/10/2026 vì thế không chỉ nhắc nhở về vai trò của công nghệ, mà còn khẳng định một mục tiêu có ý nghĩa sâu sắc hơn: chuyển đổi số để quản lý tốt hơn, phục vụ tận tâm hơn và bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân ngày càng tốt hơn.
T5G
https://t5g.org.vn/chuyen-doi-so-nganh-y-te-lay-nguoi-dan-lam-trung-tam-du-lieu-lam-nen-tang-cong-nghe-lam-dong-luc