Bệnh do vi rút Nipah là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có tỷ lệ tử vong cao và đang được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ưu tiên theo dõi. Mặc dù đến nay Việt Nam nói chung và tỉnh Đồng Nai nói riêng chưa ghi nhận ca mắc, song nguy cơ mầm bệnh xâm nhập vẫn hiện hữu trong bối cảnh hoạt động giao thương, đi lại quốc tế ngày càng gia tăng. Trước thực tế đó, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đồng Nai (CDC Đồng Nai) đã chủ động triển khai các biện pháp dự phòng đáp ứng các tình huống dịch bệnh do vi rút Nipah, nhằm ngăn chặn nguy cơ xâm nhập và lây lan trong cộng đồng.
Bệnh khó lây lan rộng, nhưng không thể chủ quan
Vi rút Nipah (Nipah virus – NiV) được phát hiện lần đầu vào năm 1999 tại Malaysia. Từ đó đến nay, nhiều ổ dịch đã được ghi nhận tại một số quốc gia như Bangladesh, Ấn Độ, Singapore. Tại Việt Nam, bệnh do vi rút Nipah đã được Bộ Y tế bổ sung vào danh mục bệnh truyền nhiễm nhóm A theo Quyết định số 3644/QĐ-BYT ngày 25-11-2025. Tuy nhiên, theo các chuyên gia y tế, bệnh do vi rút Nipah không lây lan dễ dàng trong cộng đồng.
Kiểm dịch viên y tế, khoa Kiểm dịch y tế quốc tế CDC Đồng Nai hướng dẫn người dân làm tờ khai phương tiện, hàng hóa tại cửa khẩu Quốc tế Hoa Lư.
Theo các nghiên cứu, tỷ lệ tử vong ở các trường hợp mắc bệnh nặng dao động từ 40 - 75%. Đáng lo ngại, hiện nay chưa có vắc xin và thuốc điều trị đặc hiệu đối với bệnh do vi rút Nipah gây ra.
Bệnh thường khởi phát với các triệu chứng không đặc hiệu như sốt, đau đầu, mệt mỏi, đau cơ, sau đó có thể nhanh chóng tiến triển nặng, gây viêm não cấp, rối loạn ý thức, co giật, suy hô hấp, đe dọa tính mạng người bệnh.
Theo BS.CKI Cao Văn Dũng, Trưởng khoa Phòng, chống bệnh truyền nhiễm CDC Đồng Nai, vi rút Nipah chủ yếu lây truyền từ động vật sang người, trong đó nguồn lây phổ biến nhất là loài dơi ăn quả. Vi rút cũng có thể lây từ người sang người, song chủ yếu xảy ra khi tiếp xúc rất gần, không có biện pháp phòng hộ, đặc biệt trong quá trình chăm sóc bệnh nhân thông qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết, dịch bài tiết.
“Vi rút Nipah khó lây lan rộng trong cộng đồng như cúm, COVID-19 hay sởi, tuy nhiên người dân không được chủ quan” – bác sĩ Dũng nhấn mạnh.
Cũng theo bác sĩ Dũng, các đợt dịch do vi rút Nipah trong lịch sử đều khu trú trong phạm vi hẹp và thường tự chấm dứt khi cơ quan chức năng kiểm soát tốt nguồn lây từ động vật. Tuy nhiên, để phòng, chống dịch hiệu quả, người dân cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh, trong đó chú trọng thực hiện “ăn chín, uống sôi”; tuyệt đối không ăn trái cây có dấu hiệu bị động vật cắn; hạn chế đến các vùng đang có dịch. Khi du lịch tại khu vực có dịch, cần tránh tiếp xúc với người bệnh và động vật hoang dã, đặc biệt là loài dơi.
Tăng cường kiểm dịch, ngăn dịch từ cửa khẩu
Theo TS Phạm Hoàng Xuân, Phó giám đốc CDC Đồng Nai, dù đến nay tỉnh chưa ghi nhận ca mắc vi rút Nipah, song nguy cơ bệnh xâm nhập không thể loại trừ. Nguyên nhân do Đồng Nai nằm trong khu vực nhiệt đới, có sự phân bố của nhiều loài dơi, đồng thời có hoạt động giao thương, đi lại quốc tế sôi động.
Giám sát thân nhiệt hành khách nhập cảnh qua cửa khẩu Quốc tế Hoa Lư.
Để chủ động phòng ngừa và kiểm soát nguy cơ dịch bệnh truyền nhiễm xâm nhập qua các cửa khẩu, CDC tỉnh Đồng Nai đã ban hành kế hoạch dự phòng, đáp ứng các tình huống dịch bệnh do vi rút Nipah tại các cửa khẩu trên địa bàn tỉnh năm 2026. Kế hoạch nhằm phát hiện sớm, xử lý kịp thời các trường hợp nghi ngờ, không để dịch bệnh xâm nhập và lây lan vào nội địa, qua đó góp phần bảo đảm an ninh y tế và duy trì hoạt động xuất nhập cảnh an toàn, thông suốt.
Kế hoạch được xây dựng theo 2 phương án đáp ứng theo từng kịch bản cụ thể: Trong tình huống chưa ghi nhận trường hợp nghi ngờ/ca bệnh tại cửa khẩu, các đơn vị chức năng sẽ tăng cường giám sát, thực hiện đầy đủ công tác kiểm dịch y tế, theo dõi chặt chẽ tình hình dịch tễ quốc tế, đẩy mạnh công tác truyền thông, chuẩn bị sẵn sàng nhân lực, vật tư, trang thiết bị để kịp thời đáp ứng khi có tình huống dịch bệnh.
Tình huống khi xuất hiện trường hợp nghi ngờ hoặc ca bệnh do vi rút Nipah tại cửa khẩu, các biện pháp đáp ứng khẩn cấp sẽ được triển khai bao gồm: tăng cường giám sát chặt chẽ, tổ chức cách ly y tế tạm thời đối với 100% trường hợp nghi ngờ; tổ chức thường trực phòng, chống dịch 24/24 giờ tại cửa khẩu; tiến hành điều tra dịch tễ, lập danh sách và theo dõi sức khỏe người tiếp xúc gần; phối hợp với các đơn vị liên quan để xử lý kịp thời, hạn chế nguy cơ lây lan.
BS.CKI Trần Xuân Dũng, Trưởng khoa Kiểm dịch y tế quốc tế, CDC Đồng Nai cho biết, nhằm chủ động phòng ngừa và kiểm soát dịch bệnh ngay tại các cửa khẩu, khoa luôn chủ động xây dựng kế hoạch đáp ứng với sự kiện y tế công cộng trong tình trạng khẩn cấp. Đội ngũ y, bác sĩ duy trì chế độ trực 24/24 giờ; thực hiện nghiêm công tác kiểm tra, giám sát và xử lý y tế, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các lực lượng chức năng trên địa bàn để theo dõi, giám sát người nhập cảnh, đặc biệt là các trường hợp đến từ những quốc gia từng ghi nhận ca bệnh. Bên cạnh đó, chuẩn bị sẵn sàng nhân lực, vật tư, trang thiết bị y tế để kịp thời ứng phó khi xuất hiện tình huống dịch bệnh.
TS Phạm Hoàng Xuân khuyến cáo, để chủ động phòng, chống bệnh do vi rút Nipah, người dân cần thay đổi một số thói quen sinh hoạt nhằm giảm nguy cơ phơi nhiễm, nhất là tại các khu vực có dơi ăn quả sinh sống. Cụ thể, không ăn trái cây rơi dưới đất hoặc có dấu hiệu bị động vật cắn; rửa sạch và gọt vỏ trái cây trước khi sử dụng; không uống nước hoặc nhựa cây tươi chưa qua xử lý; không tiếp xúc với dơi và động vật hoang dã; thực hiện tốt vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng.
Theo TS Phạm Hoàng Xuân, dù bệnh do vi rút Nipah có tỷ lệ tử vong cao nhưng rất khó lây truyền nếu thực hiện tốt các biện pháp phòng, chống chủ động. Người dân không nên hoang mang, lo sợ; cần tiếp cận thông tin từ các nguồn chính thống hoặc được tư vấn trực tiếp từ nhân viên y tế. Trường hợp xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ nhưng không có yếu tố dịch tễ như đi về từ vùng có dịch hoặc tiếp xúc trực tiếp gần với người bệnh thì có thể yên tâm, bởi các triệu chứng này có thể do nguyên nhân bệnh lý khác.
“Tuy nhiên, khi có các biểu hiện như sốt, đau đầu, rối loạn ý thức sau khi đi từ vùng có dịch về hoặc có yếu tố tiếp xúc nguy cơ, người dân cần đến ngay cơ sở y tế để được tư vấn, thăm khám, theo dõi và xử trí kịp thời” – TS Xuân nói.
Thanh Hiển