Ngày 8/10/2026, Bộ Y tế ban hành Quyết định số 3138/QĐ-BYT về Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã giai đoạn 2026–2035, áp dụng đối với xã, phường và đặc khu. Bộ tiêu chí đặt ra các yêu cầu cụ thể về công tác chỉ đạo, nhân lực, cơ sở vật chất, phòng bệnh, khám, chữa bệnh, truyền thông – giáo dục sức khỏe và ứng dụng công nghệ thông tin tại y tế cơ sở.
Quyết định số 3138/QĐ-BYT có hiệu lực kể từ ngày 8/10/2026, thay thế Quyết định số 1300/QĐ-BYT ngày 09/3/2023 của Bộ trưởng Bộ Y tế.
Mười nhóm tiêu chí với 48 chỉ tiêu cụ thể
Mười nhóm tiêu chí được cụ thể hóa thành 48 chỉ tiêu, bao quát các hoạt động chăm sóc sức khỏe ban đầu trên địa bàn.
Bộ Y tế nêu rõ, Bộ tiêu chí được sử dụng để đánh giá hoạt động y tế của toàn xã, không chỉ đánh giá riêng hoạt động của trạm y tế cấp xã. Mục đích chính là tạo ra hệ thống tiêu chí phù hợp, đáp ứng tốt nhất nhu cầu tiếp cận và sử dụng dịch vụ y tế tại từng vùng, miền.
Việc đánh giá kết quả thực hiện Bộ tiêu chí được tiến hành hằng năm. Xã được công nhận đạt tiêu chí quốc gia về y tế trong thời hạn 3 năm. Nếu trong những năm tiếp theo không còn đáp ứng Bộ tiêu chí, địa phương phải rút danh hiệu đã được công nhận.
Để được công nhận đạt tiêu chí quốc gia về y tế, xã phải đạt từ 80% tổng số điểm trở lên; số điểm của từng tiêu chí đạt ít nhất 50% số điểm của tiêu chí đó; đồng thời không có điểm “liệt”, nghĩa là phải đáp ứng đầy đủ những tiêu chí, tiêu chuẩn hoặc quy định được xác định là điều kiện bắt buộc.
Đưa công tác y tế vào nghị quyết, kế hoạch phát triển của địa phương
Theo chỉ tiêu 2 thuộc Tiêu chí 1, công tác y tế phải được đưa vào nghị quyết của Đảng ủy hoặc kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội hằng năm của xã. Một trong những chỉ tiêu cơ bản được xác định là tỷ lệ người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần.
Quy định này gắn trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền địa phương với việc tổ chức chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe người dân; đồng thời tạo cơ sở để theo dõi, đánh giá kết quả thực hiện các nhiệm vụ y tế trên toàn địa bàn.
Tăng yêu cầu về khám sức khỏe và quản lý bệnh không lây nhiễm
Theo chỉ tiêu 19 thuộc Tiêu chí 5, từ năm 2027, nếu tỷ lệ người dân trên địa bàn được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần dưới 80%, xã sẽ không đạt Bộ tiêu chí quốc gia về y tế trong kỳ đánh giá.
Địa phương đạt tỷ lệ 100% được tính 1,5 điểm; đạt từ 90% đến dưới 100% được tính 1,0 điểm. Đây là một trong những nội dung dùng để đánh giá hoạt động dự phòng, phát hiện sớm, quản lý bệnh không lây nhiễm và rối loạn tâm thần tại y tế cơ sở.
Chỉ tiêu 19 cũng quy định mức điểm đối với tỷ lệ người được phát hiện nghi ngờ mắc bệnh không lây nhiễm và rối loạn tâm thần được khám, chẩn đoán, điều trị và quản lý theo hướng dẫn chuyên môn. Tỷ lệ trên 90% được 1,5 điểm; từ 80% đến 90% được 1,0 điểm; từ 70% đến dưới 80% được 0,5 điểm.
Đối với người mắc tăng huyết áp và đái tháo đường đang được quản lý, điều trị tại trạm y tế cấp xã, Bộ tiêu chí đánh giá tỷ lệ người bệnh được định kỳ kiểm tra chức năng thận theo hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế. Tỷ lệ 100% được 1,5 điểm; từ 90% đến dưới 100% được 1,0 điểm; từ 80% đến dưới 90% được 0,5 điểm.
Bảo đảm năng lực khám, chữa bệnh tại trạm y tế
Về khám, chữa bệnh, trạm y tế cấp xã phải có khả năng thực hiện ít nhất 80% dịch vụ kỹ thuật thuộc phạm vi chuyên môn được giao, đồng thời bảo đảm thực hiện sơ cứu và cấp cứu thông thường. Nếu thực hiện dưới 50% số dịch vụ kỹ thuật theo quy định, xã không đạt tiêu chí quốc gia về y tế.
Bộ tiêu chí đồng thời bao quát các nội dung chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em, người cao tuổi và người khuyết tật; công tác dân số, bảo trợ xã hội và bảo đảm an toàn thực phẩm. Qua đó, hướng tới nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu, tăng khả năng tiếp cận dịch vụ y tế và củng cố vai trò của y tế cơ sở.
Chuẩn hóa nhân lực, cơ sở vật chất và thuốc thiết yếu
Bộ tiêu chí yêu cầu trạm y tế cấp xã bảo đảm đủ số lượng nhân lực và các vị trí việc làm chuyên môn; cán bộ y tế được đào tạo liên tục, thường xuyên cập nhật kiến thức chuyên môn. Nhân viên y tế thôn, tổ dân phố và cộng tác viên dân số tiếp tục giữ vai trò trong hoạt động chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Đáng chú ý, trạm y tế cấp xã phải đáp ứng điều kiện là đơn vị sự nghiệp y tế công lập chậm nhất đến hết ngày 31/12/2030. Từ ngày 1/1/2031, nếu chưa có quyết định thành lập đơn vị sự nghiệp công lập, xã sẽ không đạt Bộ tiêu chí quốc gia về y tế.
Các yêu cầu về cơ sở hạ tầng, trang thiết bị, thuốc thiết yếu, nước sạch, vệ sinh môi trường và xử lý chất thải y tế cũng được quy định cụ thể. Việc thiếu thuốc cấp cứu, thuốc chống sốc thiết yếu hoặc để xảy ra tai biến nghiêm trọng do sử dụng thuốc có thể khiến xã không đạt Bộ tiêu chí.
Tăng cường truyền thông trực tiếp và trên nền tảng số
Tại Tiêu chí 9 về truyền thông – giáo dục sức khỏe, Bộ Y tế quy định Trạm y tế cấp xã phải có các phương tiện, thiết bị và công cụ cần thiết để thực hiện truyền thông trực tiếp và trên nền tảng số.
Các phương tiện gồm máy tính kết nối internet; thiết bị trình chiếu, truyền thanh trực tiếp; phương tiện tạo nội dung số như chụp ảnh, quay video, ghi âm; phương tiện đăng tải, chia sẻ nội dung trên nền tảng số; cùng không gian hoặc góc truyền thông – giáo dục sức khỏe.
Trên cơ sở yêu cầu này, các trạm y tế có thể đề xuất mua sắm trang thiết bị, bảo đảm điều kiện triển khai hoạt động truyền thông phù hợp với tình hình thực tế tại địa phương.
Đẩy mạnh chuyển đổi số tại y tế cơ sở
Về chuyển đổi số, trạm y tế cấp xã phải kết nối, cập nhật và chia sẻ dữ liệu với các hệ thống thông tin y tế, hồ sơ sức khỏe điện tử, cơ sở dữ liệu dân số, tiêm chủng và quản lý bệnh không lây nhiễm.
Việc sử dụng các phần mềm phục vụ khám, chữa bệnh; thanh toán, quyết toán bảo hiểm y tế; thống kê điện tử và tư vấn khám, chữa bệnh từ xa cũng được đưa vào nội dung đánh giá.
Với những yêu cầu cụ thể về năng lực khám, chữa bệnh, quản lý sức khỏe, nhân lực, cơ sở vật chất, truyền thông và chuyển đổi số, Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã giai đoạn 2026–2035 là căn cứ để đánh giá toàn diện hoạt động y tế trên địa bàn, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế của người dân./.
Bích Ngọc